Nieposłuszni czytelnicy. Dzieci na Festiwalu Conrada

Czy dziecko może być nieposłusznym czytelnikiem? Takim, który nie pyta dorosłego, „co autor miał na myśli”, tylko sam mówi: „ja widzę to inaczej”? W tym roku Festiwal Conrada odbywa się pod hasłem „Nieposłuszeństwo” – i właśnie ten motyw można odczytać także w kontekście młodych czytelników. W audycji przyglądamy się programowi dla dzieci i młodzieży i pytamy, jak rozmawiać z najmłodszymi o literaturze, żeby nie zamieniać jej w kolejną lekcję. Czy książka dla dziecka musi czegoś uczyć? Czy dorosły powinien tłumaczyć, czy raczej zrobić miejsce na własną interpretację młodego czytelnika? I wreszcie – czy można zaprosić dziecko na festiwal literacki nie jako „przyszłego czytelnika”, ale jako pełnoprawnego odbiorcę literatury już dziś? Zaprasza Wioletta Gawlik.

pexels.com

Nieposłuszni czytelnicy. Dzieci na Festiwalu Conrada

Czy nieposłuszeństwo może być początkiem samodzielnego czytania? Tegoroczny Festiwal Conrada odbywa się pod hasłem „Nieposłuszeństwo”. O tym, jak to hasło przekłada się na program dla dzieci i młodych odbiorców, dlaczego warto pozwolić dzieciom samodzielnie wybierać książki i jak literatura może wspierać krytyczne myślenie, rozmawiamy z Aleksandrą Lipczak, koordynatorką Pasma Dziecięcego Festiwalu Conrada.

Nieposłuszeństwo zaczyna się od wyboru książki

Nieposłuszeństwo w kontekście czytania zaczyna się być może wtedy, kiedy dziecko przestaje pytać dorosłych, co powinno czytać, i samo podejmuje decyzje. Czasami są one kontrowersyjne z punktu widzenia rodziców czy opiekunów, ale właśnie w tym wyborze jest przestrzeń wolności i przyjemności.

Nawyk czytania najlepiej kształtuje się przecież wtedy, kiedy czytanie kojarzy się z przyjemnością. To ważne wyzwanie dla dorosłych – pozostać otwartym na to, co dzieci rzeczywiście czytają, nawet jeśli nie zawsze jest to lektura, którą sami wybralibyśmy dla nich.

Czy dzieci mogą nauczyć czegoś dorosłych?

Hasło „Nieposłuszeństwo” okazało się fascynującym punktem wyjścia do budowania programu dla dzieci i młodych odbiorców. Pojawiło się również pytanie, czy to właśnie dzieci nie są w tym przypadku lepszymi nauczycielami niż dorośli.

Dzieci mają w sobie pewną dzikość i niezależność, które z czasem próbujemy okiełznać poprzez szkołę i wychowanie. Tymczasem warto tę niezależność podsycać, a nie zabijać wolność i ciekawość. Literatura może być ogromną sojuszniczką w rozwijaniu samodzielności i krytycznego myślenia.

Od przedszkolaków do nastolatków

Pasmo Dziecięce zostało przygotowane z myślą o bardzo różnych grupach wiekowych – od pięciolatków po uczniów siódmych i ósmych klas szkoły podstawowej. To również oznacza, że samo pojęcie nieposłuszeństwa trzeba za każdym razem rozumieć inaczej.

Dla najmłodszych przygotowano warsztaty prowadzone przez edukatorkę Dominikę Bremer, inspirowane książką „Zasady są po to, żeby je łamać. Dziecięcy przewodnik po anarchii” Jany Christie i Johna Sevena, w przekładzie Krzysztofa Śpiewli.

Punktem wyjścia będzie pytanie: kto właściwie ustala zasady? Czy zawsze i w każdych okolicznościach należy ich przestrzegać? A może czasami warto się im sprzeciwić?

Podczas warsztatów uczestnicy będą rozmawiać, bawić się i grać, zastanawiając się również nad współpracą, stawianiem granic oraz znaczeniem słów „tak” i „nie”.

Literackie łobuziary i buntowniczki

Jednym z wydarzeń Pasma Dziecięcego będzie spotkanie z Sylwią Chutnik, autorką książek dla dorosłych i dzieci, która sama od lat zajmuje się tematami buntu i nieposłuszeństwa – zarówno w swojej twórczości, jak i działalności społecznej.

Rozmowa prowadzona przez Martę Filipek-Michniewicz będzie poświęcona książce „Łobuziary” – opowieści o nieposłusznych bohaterkach literackich, takich jak Ronja czy Hermiona.

To również próba rozprawienia się ze stereotypem, że dziewczynki powinny być przede wszystkim grzeczne, ułożone i posłuszne. Literatura pokazuje przecież wiele bohaterek, które potrafią tupnąć nogą, postawić granicę i zakwestionować reguły.

Literatura jako ćwiczenie z krytycznego myślenia

Kolejnym krokiem będą warsztaty filozoficzne i zajęcia z krytycznego myślenia prowadzone przez filozofkę i edukatorkę Annę Jurek. Ich punktem wyjścia będzie książka „Wilk” Saszy Stanišicia, wydana przez Dwie Siostry.

Na warsztaty zaproszeni zostaną uczniowie klas piątych i szóstych. Historia letniego obozu w lesie i relacji rówieśniczych stanie się punktem wyjścia do wspólnego namysłu nad tym, kto ustala zasady i jak w grupie kształtują się posłuszeństwo oraz nieposłuszeństwo.

To przykład tego, jak literatura może stać się pomostem do rozmowy o sprawach, które wykraczają daleko poza samą książkę. Jednym z założeń Festiwalu Conrada jest właśnie traktowanie literatury jako punktu wyjścia do rozmowy o świecie.

A co z nastolatkami?

Szczególnie trudną grupą są uczniowie ostatnich klas szkoły podstawowej – młodzi ludzie w okresie dorastania, którzy często pozostają na marginesie oferty kulturalnej.

Dlatego Pasmo Dziecięce sięga również po zasoby głównego programu festiwalu. Młodzi odbiorcy będą mogli spotkać się z Joanną Ostrowską, historyczką, dramaturżką i badaczką historii XX wieku.

W rozmowie prowadzonej przez krakowską pisarkę Barbarę Sadurską Ostrowska opowie o swojej pracy z archiwami i o tym, co można odkryć, kiedy spojrzy się na historię z innej perspektywy. Jej książka „Ślady” pokazuje, jak z fotografii, fragmentów dokumentów i pozornie nieistotnych informacji można rekonstruować historie osób, które wcześniej pozostawały niewidoczne.

To również opowieść o tym, że można być „nieposłusznym” wobec utartej wersji historii i zadawać pytania o to, czego w oficjalnych narracjach zabrakło.

Ukraina i literatura bez granic

W międzynarodowym programie Festiwalu Conrada nie zabraknie również Ukrainy. W Paśmie Dziecięcym zaplanowano warsztaty literacko-kreatywne wokół książki „Historie koparki Eki” Wiktorii Ameliny, ukraińskiej pisarki i dziennikarki, która zginęła podczas wojny.

To opowieść o buntowniczej, wesołej koparce, która przeżywa różne przygody. Lekka forma staje się tutaj sposobem mówienia o sprawach fundamentalnych. Literatura pozwala więc także spotkać się z inną kulturą i doświadczeniem – bez upraszczania świata.

Pia Lindenbaum – gwiazda literatury dziecięcej

Jedną z najważniejszych zagranicznych gościń Pasma Dziecięcego będzie szwedzka autorka i ilustratorka Pia Lindenbaum, znana młodym czytelnikom m.in. z książek „Nusia”, „Doris ma dość” czy „Filip i mama, która zapomniała”.

Autorka weźmie udział w dwóch spotkaniach. Jedno z nich odbędzie się w ramach Kongresu Książki i będzie poświęcone moralizowaniu i niemoralizowaniu w literaturze dziecięcej. Drugie skierowane będzie bezpośrednio do dzieci i ich rodziców.

To okazja, by zobaczyć z bliska osobę, która potrafi tworzyć literaturę tak bliską dziecięcej wyobraźni. Bo przecież podczas spotkań z autorami książek dla najmłodszych często pojawia się pytanie: czy osoba dorosła naprawdę może tak dobrze pamiętać, jak to jest być dzieckiem?

Nieposłuszne emocje

W programie znalazło się również spotkanie z Agnieszką Misiak, autorką m.in. „Kosmy, Kopacza, Ludzia i Dzików Nieśpików” oraz „Sandry i Królików Zmartwychwstałych”.

W Księgarni Książkoteka dzieci i rodzice będą mogli porozmawiać o „nieposłusznych emocjach”. Czy emocje mogą wymknąć się spod kontroli? Jak się z nimi układać, żeby życie stało się trochę prostsze? Punktem wyjścia będzie oczywiście literatura i bohaterowie, których dobrze znają młodzi czytelnicy.

Po co właściwie dzieciom festiwal literacki?

Najważniejszym celem Pasma Dziecięcego nie jest jednak samo „promowanie czytelnictwa”. Chodzi przede wszystkim o to, by dzieci czerpały z książek radość i przyjemność.

Jeżeli książka stanie się naturalną częścią życia, nawyk czytania może pojawić się niejako przy okazji. Dlatego młody czytelnik powinien mieć również prawo do własnych wyborów, własnych interpretacji, a nawet do tego, żeby się z książką nie zgodzić.

Bo być może właśnie wtedy zaczyna się prawdziwie samodzielne czytanie – kiedy dziecko przestaje pytać wyłącznie: „co autor miał na myśli?”, a zaczyna pytać: „a co ja o tym myślę?”

A dorosła koordynatorka Pasma Dziecięcego? Jest gotowa na takich nieposłusznych czytelników.

– Oczywiście. Uwielbiam ich. Mam tylko nadzieję, że nasze spotkania sprawiają im dużo radości – bo o tym jest czytanie.

Posłuchaj rozmowy:

Autor:

Wioletta Gawlik-Janusz

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Nieposłuszni czytelnicy. Dzieci na Festiwalu Conrada

Nieposłuszni czytelnicy. Dzieci na Festiwalu Conrada

Nieposłuszeństwo zaczyna się od wyboru książki

Czy dzieci mogą nauczyć czegoś dorosłych?

Literackie łobuziary i buntowniczki

Literatura jako ćwiczenie z krytycznego myślenia

A co z nastolatkami?

Ukraina i literatura bez granic

Pia Lindenbaum – gwiazda literatury dziecięcej

Nieposłuszne emocje

Po co właściwie dzieciom festiwal literacki?

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze