-
Pechowość piątku trzynastego wynika z nakładania się symboliki dnia i liczby.
-
Zabobony pomagają oswoić lęk i poczucie braku kontroli.
-
Współczesne teorie spiskowe mogą działać podobnie jak dawne przesądy.
-
Tradycja ma wartość kulturową, ale nie powinna zastępować zdrowego rozsądku.
- A
- A
- A
Dlaczego piątek trzynastego uchodzi za pechowy?
– „Nie będzie jasnej odpowiedzi na pytanie, skąd wzięła się pechowość piątku trzynastego” – mówi Dorota Majkowska-Szajer z Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Antropolożka kultury w rozmowie na antenie Radia Kraków tłumaczy, że źródła przesądu są niejednoznaczne, a jego siła wynika z nakładania się symboli głęboko zakorzenionych w naszej kulturze.Piątek i trzynastka. Skąd ten lęk?
Jak wyjaśnia rozmówczyni Radia Kraków, piątek w tradycji chrześcijańskiej był dniem szczególnym – związanym z ukrzyżowaniem Jezusa, postem i powagą. W języku przetrwało powiedzenie „w piątek zły początek”, co dodatkowo utrwala negatywne skojarzenia.
Równie niejednoznaczna jest symbolika liczby trzynaście. Dwunastka od wieków uchodziła za liczbę pełni – to liczba apostołów, miesięcy, znaków zodiaku czy prac Herkulesa. Trzynastka, następująca po niej, wydaje się „nadmiarowa” i zaburzająca porządek. Istnieje też teoria łącząca przesąd z datą 13 października 1307 roku, kiedy rozpoczął się proces templariuszy.
– „To zbieg niemile widzianych w naszej kulturze okoliczności” – podkreśla Majkowska-Szajer.
Czy dziś jesteśmy bardziej zabobonni?
Antropolożka uważa, że niekoniecznie bardziej, ale też nie mniej niż dawniej. Zabobon definiuje jako zespół wierzeń i praktyk wynikających z przekonania o działaniu sił nadprzyrodzonych.
Zwraca uwagę na pewną prawidłowość: im silniejsze przekonanie o racjonalnym poznaniu świata i postępie nauki, tym wyraźniejszy bywa nurt podważający te osiągnięcia. W kulturze regularnie powracają tendencje kwestionujące ustalone fakty i proponujące alternatywne wyjaśnienia rzeczywistości.
Dlaczego wierzymy w przesądy?
– „Budujemy poczucie sensu w świecie, który jest nieprzewidywalny” – mówi rozmówczyni Radia Kraków.
Jej zdaniem przesądy pomagają oswoić lęk i brak kontroli. Wskazuje na dawny zwyczaj wigilijny z Podhala, gdy symbolicznie „zapraszano wilka”, by wyznaczyć granicę zagrożenia. To sposób na umówienie się z losem: jeśli przetrwamy ten dzień, reszta roku będzie spokojniejsza.
Takie mechanizmy mogą prowadzić do drobnych, nieszkodliwych praktyk – jak omijanie czarnego kota czy przewiązywanie czerwonej wstążki przy kołysce. Problem pojawia się wtedy, gdy podobne schematy myślenia przeradzają się w groźne narracje.
Rozmówczyni przyznaje, że współczesne teorie spiskowe można uznać za pewien rodzaj nowych zabobonów. Wyjaśniają świat poprzez odwołanie do ukrytych sił, często kosztem faktów. W skrajnych przypadkach prowadzą do wykluczeń i konfliktów społecznych.
Między tradycją a zdrowym rozsądkiem
Majkowska-Szajer podkreśla, że przesądy są częścią kultury i pozwalają zrozumieć wyobraźnię naszych przodków. Mogą wzbogacać symbolicznie i budować tożsamość, o ile nie zastępują odpowiedzialności i wiedzy.
– „Może bardziej niż w fatalizm warto wierzyć we własną sprawczość” – podsumowuje.
Komentarze (0)
Najnowsze
-
18:45
To już nie jest droga awansu. Dlaczego młodzi nie wybierają kapłaństwa
-
16:42
"Toniemy". Woda zalewa domy mieszkańców w Bolesławiu
-
15:56
35 lat temu Pearl Jam nagrali album "Ten"
-
15:51
Dlaczego hybrydy z Japonii to najbezpieczniejsza inwestycja dla firmowej floty?
-
15:40
Wypadki i kolizje. Na A4 kilkukilometrowy korek
-
15:24
Wielkanoc starsza niż chrześcijaństwo? Skąd naprawdę wzięły się jej symbole
-
14:56
Nie mogli zejść ze schroniska. TOPR ewakuował turystów śmigłowcem
-
14:46
Kwiecień w NCK
-
14:35
30. edycja Ogólnopolskiego Turnieju Tańca Towarzyskiego o Puchar Dyrektora Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ
-
14:27
XIII Międzynarodowe Senioralia w Krakowie 2026 - Największa Impreza Seniorska w Europie!
-
14:25
Gwiazdy w słuchowisku „Goście”. Wielkanocna premiera w Radiu Kraków
-
13:55
Wielkanocna podróż zamieniła się w koszmar. Zamiast 13 godzin - niemal doba
-
13:28
Samorząd w rozsypce. Wójt Mszany Dolnej apeluje o referendum… przeciw sobie
-
13:06
„Niech zamarznie wasza nienawiść”. Mocny apel kard. Rysia w Kalwarii Zebrzydowskiej
-
12:55
Chaos zamiast porządku. „Świat zaczyna przypominać 1939 rok”
-
12:54
„Jesteście aniołami naszego hospicjum”. Wielkanocna akcja przerosła oczekiwania
-
12:52
Kalendarz na 2026 rok – jaki model wybrać?
-
12:33
Podziemna Droga Krzyżowa w Wieliczce. Górnicy modlili się w Wielki Piątek. ZDJĘCIA
-
11:58
Granice żartu w erze AI. Podhale mierzy się ze skutkami prima aprilis