Nie tylko święto światła. Żydowska Chanuka w cieniu antysemityzmu

Patryk Kubiak
Co niesie dzień
Poniedziałek, 2025.12.22

Chanuka w przestrzeni publicznej przypomina o żydowskiej obecności i historii, ale jednocześnie staje się testem społecznej dojrzałości. Sposób, w jaki reagujemy na jej symbole wiele mówi o skali uprzedzeń i o tym, czy potrafimy przeciwstawiać się antysemityzmowi. "Antysemityzm, jak wiele innych podobnych zjawisk, eskaluje, kiedy nie spotyka się z żadnym oporem" - mówiła w Radiu Kraków badaczka historii Żydów Edyta Gawron (UJ).

Chanuka łączy pamięć historyczną z symbolem odnowy i światła.
Obecność Chanuki w przestrzeni publicznej ma w Polsce długą tradycję.
Uproszczona symbolika sprzyja emocjonalnym reakcjom i nieporozumieniom.
Antysemityzm przybiera dziś nowe, często akceptowane społecznie formy.
Brak reakcji na mowę nienawiści prowadzi do jej dalszej eskalacji.

Posłuchaj rozmowy Patryka Kubiaka z Edytą Gawron.

Chanuka jako święto pamięci, odnowy i światła

Chanuka upamiętnia wydarzenia z II wieku p.n.e., związane ze zniszczeniem i ponownym poświęceniem Świątyni Jerozolimskiej. Jej znaczenie nie zamyka się jednak w historii. To święto, które łączy pamięć o przeszłości z symbolicznym przywracaniem światła — znakiem ciągłości, trwania i odnowy wspólnoty. Edyta Gawron zaznacza, że współcześnie Chanuka ma charakter wielowymiarowy: religijny, historyczny, społeczny i kulturowy:

Ta oliwa znaleziona w Świątyni pozwoliła na palenie ognia przez osiem dni. I to światło do dziś jest odczytywane jako znak cudu, ale też odnowy i trwania.

Gawron zwraca uwagę, że zapalanie świec chanukowych — także w przestrzeni miejskiej — nie jest nowym ani nadzwyczajnym gestem. Przypomina, że przed II wojną światową Chanuka była naturalnie obecna w życiu publicznym, ponieważ społeczność żydowska stanowiła znaczącą część społeczeństwa. Dzisiejsze obchody kontynuują tę tradycję, a światło pozostaje symbolem odnowy, cudu i żydowskiej obecności — zarówno historycznej, jak i współczesnej.

Trwa Chanuka, święto świateł. W Krakowie świece chanukowe zapalane są na ul. Szerokiej

Chanuka a emocje i uproszczona symbolika

Historyczka zaznacza, że silne emocje wokół Chanuki wynikają często z uproszczonego traktowania jej symboliki. Bywa utożsamiana z ogólnym symbolem judaizmu, co sprzyja nieporozumieniom. Gawron dodaje, że wydarzenia polityczne ostatnich lat stały się katalizatorem reakcji, które wcześniej nie występowały z taką intensywnością — mimo że sama obecność Chanuki w przestrzeni publicznej w Polsce ma wieloletnią ciągłość.

Chanukija bywa nazywana menorą chanukową i przez to jest automatycznie utożsamiana z judaizmem jako całością, co bardzo spłaszcza jej znaczenie

- tłumaczy badaczka.

"Zanim się dowiedziałem, kim właściwie są Żydzi, już byłem antysemitą"

Edyta Gawron mówi wprost o wzroście antysemityzmu w ostatnich latach. Zwraca jednak uwagę na jego nowe formy, szczególnie widoczne w przestrzeni internetowej i medialnej. Wskazuje zarówno na werbalną nienawiść, jak i na akty wandalizmu wobec synagog czy cmentarzy żydowskich. Podkreśla, że szczególnie niepokojące jest to, iż część takich zachowań zaczyna być społecznie tolerowana lub bagatelizowana:

Ataki na synagogi czy cmentarze żydowskie są często nazywane aktami chuligańskimi, a przecież są to akty antysemickie i nie powinniśmy obok nich przechodzić obojętnie.

Chrześcijański antysemityzm. Dwa tysiące lat pogardy, wypędzeń i zbrodni

Konflikt na Bliskim Wschodzie jako pretekst

Gawron wskazuje, że eskalacja konfliktu izraelsko-palestyńskiego po październiku 2023 roku stała się dla części osób pretekstem do otwartego wyrażania niechęci wobec Żydów jako grupy. Przywołuje badania pokazujące gwałtowny wzrost aktywności antysemickiej bezpośrednio po ataku z 7 października, co uznaje za zjawisko szczególnie niepokojące.

Już tego samego dnia i kolejnego, 8 października, widzimy wzmożoną aktywność antysemicką w mediach społecznościowych. Badania pokazują ten wzrost bezpośrednio po ataku, co jest bardzo niepokojące

- mówi badaczka.

Wyraźnie oddziela też krytykę działań państwa Izrael od antysemityzmu. Odwołuje się do współczesnych definicji, które wskazują, że granica zostaje przekroczona wtedy, gdy wobec Izraela stosuje się inne miary niż wobec innych państw, gdy osądy formułowane są bez znajomości faktów lub gdy odpowiedzialność polityczna przenoszona jest na Żydów jako całą wspólnotę.

Gawron podkreśla wagę reakcji społecznej. Zwraca uwagę, że antysemityzm — podobnie jak inne ideologie nienawiści — eskaluje tam, gdzie nie spotyka się z oporem. Zachęca do nieignorowania takich zachowań, do zadawania pytań i do konfrontowania uproszczeń, zamiast pozostawiania ich bez odpowiedzi:

Powinniśmy na to zwracać uwagę i nie przemilczać. Trzeba pytać,. dlaczego ktoś tak myśli, dlaczego wyraża takie opinie. Oczywiście wtedy, gdy mamy wiedzę, która pozwoli na taką konfrontację. Antysemityzm, jak wiele innych podobnych zjawisk, eskaluje, kiedy nie spotyka się z żadnym oporem.

Rzeczkowski o działaniach Brauna w Oświęcimiu: to celowe podsycanie antysemityzmu

Autor:

Patryk Kubiak

Komentarze (9)

Smok

2025-12-29

Przed wojną społeczność żydowska stanowiła ogromny odsetek obywateli Polski - i to się na szczęście zmieniło, nie zostaliśmy Palestyną.

realista

2025-12-25

Minister w Kancelarii Prezydenta RP Karol Rabenda poinformował, że w styczniu prezydent Karol Nawrocki powoła Radę ds. Naprawy Ustroju Państwa.Według jednego z nowych sondaży, ponad 70 proc. Polaków źle ocenia spór na linii premier - prezydent. Większość ankietowanych twierdzi, że odpowiada za niego Donald Tusk.W jego genach tkwi mania "rządzenia"mimo ze to mu już nie wychodzi-rodowód to wyjaśnia i jest pro-niemiecki.

Ehh

2025-12-24

Świadkowie Jehowy to trzecia grupa wyznaniowe w Polsce pod względem wyznawców.Tez byli prześladowani przez nazistów od 1933,też ginęli podczas 2 WS I też headquarter mają w stanie NY ,a nie w jakimś archaicznym Watykanie,nowy świat, nowa kuźnia dusz i... ynteresow.Ilosc zborów w Polsce szacuje się (AI)na 1288 a czynnych synagog jest tylko ok 27(źródło AI)

de mode

2025-12-23

Znamienne, że komentarze ciekawsze niż artykuł.

Ehh

2025-12-23

Napiszcie dla odmiany coś o Świadkach Jehowy.Tez bardzo ciekawa organizacja, też państwo w państwie i też z centrala za oceanem.

PBIT

Problem bywa i taki

2025-12-23

Że na antysemitę nominują środowiska żydowskie każdego , kto uczciwie krytykuje żydów za politykę syjonistyczną , i inne tematy które zgłębia. Dla przykładu Międzynarodowy Trybunał Karny wydał nakaz aresztowania Netanjahu , i co .... nie można o tym rozmawiać bo to jest antysemityzm .... , a to tylko jeden przykład

PSJPR�ABS

Poza strachem. Jak Polacy ratowali Żydów Autor Barbara Stanisławczyk

2025-12-23

Ryzykowali wszystko: życie własne i swoich bliskich, swoich sąsiadów i całych wsi, by ratować Żydów, często zaledwie znajomych lub nawet zupełnie sobie obcych. Wojna splotła ich losy tak, że – jak pisze Autorka- stali się syjamskimi braćmi, zrośniętymi nie ciałem tylko groźbą śmierci. Wydawałoby się – na zawsze. Ale czy tak było? Czy wybawiony stawał się wybawcą, kiedy po wojnie ich losy się odwróciły? Autorka dotarła do uczestników tamtych wydarzeń, przeprowadziła dziesiątki rozmów, zdobyła unikalne zdjęcia, listy i dokumenty. Zadała trudne pytania, których nikt przed nią publiczne nie postawił: Czy wolno ratować obcych kosztem własnych dzieci? Co mówi sumienie? Jakie uczucia rodzi skrajna zależność w czasach pogardy? Wreszcie, czy istnieje wdzięczność i jaki ma smak? To książka do bólu prawdziwa i na wskroś przejmująca, pokazująca złożone więzi, jakie rodzą się między prześladowanymi a ich wybawcami. Swoim horyzontem wykracza poza czas wojenny, odsłaniając późniejsze, dramatyczne losy wybawców, którzy w nowej rzeczywistości nagle sami stawali się ofiarami. Zweryfikowana po latach przez Autorkę wersja książki „Czterdzieści twardych” ukazuje się pod nowym tytułem „Poza strachem”.

MSBWWIMIT�

Mit Starszych Braci w Wierze i Mesjasz i Trzecia Świątynia

2025-12-23

A ja polecam bardzo, przeczytać 2 książki w temacie duchowości żydów Pawła Lisickiego. Całościowo wyjaśniają o co chodzi na wielu poziomach rozumienia rzeczywistości. Swego czasu żydowski profesor Norman Gary Finkelstein wydał słynną książkę o swoich rodakach i to bardzo krytyczną , Warto przeczytać , jest wydana jest w Polsce ,Przedsiębiorstwo holokaust" i nie chodzi tu i antysemityzm , by zrozumieć najpierw trzeba przeczytać

kesom

2025-12-22

Szkoda, że pan redaktor nie porozmawiał również na symetryczny temat antypolonizmu środowisk żydowskich. Spłycanie nienawiści wszelkiego typu do wybiórczych zjawisk i bagatelizowanie innych jest równie podłe jak samo piętnowane zjawisko. Niewielu ludzi o tym pamięta. Wydarzenie z Braunem - mało eleganckie, można powiedzieć chuligańskie. Proszę jednak sprawdzić czyj portret był wystawiony w sejmie obok świec hanukowych i jakie ten Pan z portretu miał poglądy. Wg mojej wiedzy nie powstydziłby się ich nawet pewien wąsaty malarz. Był to portret rabina Schneersona. W książce ,Gatherings of conversations" (org. ,,Likkutei Sichot") można znaleźć jego poglądy wobec gojów.

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Nie tylko święto światła. Żydowska Chanuka w cieniu antysemityzmu

Chanuka jako święto pamięci, odnowy i światła

Chanuka a emocje i uproszczona symbolika

Konflikt na Bliskim Wschodzie jako pretekst

Komentarze (9)

Dodaj komentarz

Najnowsze

We wtorek w Małopolsce do 24 stopni. Wieczorem wyraźnie chłodniej

Triumf charakteru i ostrzeżenie przed burzą. Polskie siatkarki wkraczają w decydującą fazę ME

Polscy strażacy wrócili z Hiszpanii. Ostatnia grupa wylądowała w Balicach

Co zdjęcie z Tyraspola zmienia w sprawie Marcina Romanowskiego? „Kluczowe jest ustalenie miejsca pobytu”

Daria Gosek-Popiołek chce zmniejszyć Strefę Czystego Transportu. „Jej granicą będzie strefa płatnego parkowania”

Jan Hoffman złożył podpisy. Inicjator referendum chce zostać prezydentem Krakowa

Nie będzie powrotu do bojkotu. Kibice Wisły obejrzą mecze w Opolu i Kielcach

Wojewoda o aktywistach DIOZ: „Nie może być tak, że ktoś zastrasza ludzi”

Strajk nauczycieli podczas przyszłorocznych matur? Szef małopolskiego ZNP nie wyklucza takiego scenariusza

Zmiany w krakowskiej KO. Zarząd rozwiązany, Szczęsny Filipiak odwołany

Tarnów i gmina Tarnów razem? Jest petycja w sprawie połączenia samorządów

Nowa ustawa o pieczy zastępczej - szanse i zagrożenia

Małopolska prokuratura przejęła śledztwo w sprawie pożaru w zakładzie produkującym drony

Szkoła jest, uczniowie do niej nie wrócą. Spór w Stadłach trwa

Nie żyje polski turysta, który stracił przytomność na szlaku w Tatrach Wysokich

Śmiertelny wypadek na DK79. Nie żyje kierowca samochodu osobowego

„Tata będzie w dzielnicy, w której mieszkał”. W Krakowie odsłonięto mural Andrzeja Zauchy

Szkolna rewolucja i lekcja, której każda kobieta potrzebuje

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 11 - Kraków pod kontrolą

Nie tylko święto światła. Żydowska Chanuka w cieniu antysemityzmu

Chanuka jako święto pamięci, odnowy i światła

Chanuka a emocje i uproszczona symbolika

Konflikt na Bliskim Wschodzie jako pretekst

Komentarze (9)

Dodaj komentarz

Najnowsze

We wtorek w Małopolsce do 24 stopni. Wieczorem wyraźnie chłodniej

Triumf charakteru i ostrzeżenie przed burzą. Polskie siatkarki wkraczają w decydującą fazę ME

Polscy strażacy wrócili z Hiszpanii. Ostatnia grupa wylądowała w Balicach

Co zdjęcie z Tyraspola zmienia w sprawie Marcina Romanowskiego? „Kluczowe jest ustalenie miejsca pobytu”

Daria Gosek-Popiołek chce zmniejszyć Strefę Czystego Transportu. „Jej granicą będzie strefa płatnego parkowania”

Jan Hoffman złożył podpisy. Inicjator referendum chce zostać prezydentem Krakowa

Nie będzie powrotu do bojkotu. Kibice Wisły obejrzą mecze w Opolu i Kielcach

Wojewoda o aktywistach DIOZ: „Nie może być tak, że ktoś zastrasza ludzi”

Strajk nauczycieli podczas przyszłorocznych matur? Szef małopolskiego ZNP nie wyklucza takiego scenariusza

Zmiany w krakowskiej KO. Zarząd rozwiązany, Szczęsny Filipiak odwołany

Tarnów i gmina Tarnów razem? Jest petycja w sprawie połączenia samorządów

Nowa ustawa o pieczy zastępczej - szanse i zagrożenia

Małopolska prokuratura przejęła śledztwo w sprawie pożaru w zakładzie produkującym drony

Szkoła jest, uczniowie do niej nie wrócą. Spór w Stadłach trwa

Nie żyje polski turysta, który stracił przytomność na szlaku w Tatrach Wysokich

Śmiertelny wypadek na DK79. Nie żyje kierowca samochodu osobowego

„Tata będzie w dzielnicy, w której mieszkał”. W Krakowie odsłonięto mural Andrzeja Zauchy

Szkolna rewolucja i lekcja, której każda kobieta potrzebuje

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 11 - Kraków pod kontrolą

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię