Dlaczego Wołyń nadal dzieli Polskę i Ukrainę? Andrzej Brzeziecki o „rewanżu pamięci”

Pamięć działa inaczej niż kalendarz. To, co wydarzyło się kilkadziesiąt lat temu, może nagle stać się częścią współczesnego sporu. Andrzej Brzeziecki (historyk, publicysta) tłumaczy w Radiu Kraków, dlaczego historia wróciła do polityki i jak wpływa dziś na relacje Polski i Ukrainy: "Był czas, kiedy historycy spotykali się, podpisywali dokumenty i mówili, że potrzebne są dalsze badania. Był też moment prowadzenia ekshumacji. Potem ten proces został zatrzymany i obie strony się usztywniły. „Rewanż pamięci” to zjawisko, które wykracza daleko poza Polskę i Ukrainę".

Zdjęcie ilustracyjne/ Fot. Pexels.

Czego dowiesz się z tej rozmowy:

Nierozliczona historia wciąż wpływa na relacje Polski i Ukrainy oraz bieżącą politykę.
Rosja świadomie wykorzystuje historyczne spory do pogłębiania podziałów między państwami.
Media społecznościowe wzmacniają emocje i utrudniają spokojną debatę o przeszłości.
Potrzebna jest pauza w sporach historycznych, choć politycznie jest to bardzo trudne do osiągnięcia.
„Rewanż pamięci” dotyczy nie tylko Europy Środkowo-Wschodniej. Coraz więcej społeczeństw wraca dziś do przemilczanych fragmentów własnej historii.

Posłuchaj rozmowy Jacka Bańki z Andrzejem Brzezieckim.

Historia nie została zamknięta. Nadal wpływa na relacje Polski i Ukrainy

Andrzej Brzeziecki uważa, że dzisiejszych napięć między Polską a Ukrainą nie da się zrozumieć bez spojrzenia na nierozliczoną historię. Jak tłumaczy, jednym z punktów zwrotnych była decyzja władz Ukrainy o uhonorowaniu UPA, co ponownie wywołało spór o Wołyń i sprawiło, że historia zaczęła mocno oddziaływać na bieżącą politykę.

Dodaje, że problem nie dotyczy wyłącznie relacji między państwami. Politycy kierują swoje przekazy także do własnych wyborców, a pamięć historyczna stała się ważnym elementem walki o poparcie. W takich warunkach trudno oczekiwać, że któraś ze stron zdecyduje się wyciszyć spór.

Rozmówca przekonuje, że dziś nie ma realnych warunków do rozwiązania konfliktu pamięci - najrozsądniejszym wyjściem byłoby czasowe odsunięcie historycznych sporów na dalszy plan i skupienie się na bezpieczeństwie Europy oraz wojnie toczącej się za wschodnią granicą. Ale nawet taki krok byłby politycznie bardzo trudny, bo oczekiwania elektoratów często idą w przeciwnym kierunku.

Myślę, że dzisiaj go nie rozwiążemy. Jedyne, co możemy zrobić, biorąc pod uwagę sytuację geopolityczną i to, że mamy wielkie problemy związane z agresywnym państwem na Wschodzie, to zrobić krok wstecz, odłożyć na chwilę spory i zająć się tym, co jest teraźniejszością. Ale nawet gdyby politycy chcieli zrobić taki krok, presja ich zaplecza bardzo im to utrudnia

- mówi Brzeziecki.

Wojna pamięci. Dlaczego historia Wołynia wciąż dzieli Polaków i Ukraińców

Rosja wykorzystuje historię, a media społecznościowe wzmacniają emocje

Współczesna polityka historyczna nie kończy się na podręcznikach i muzeach - przekonuje Brzeziecki. Historia stała się narzędziem wykorzystywanym do osiągania bieżących celów politycznych, a jednym z państw, które robią to najskuteczniej, jest Rosja.

Jak tłumaczy, Kreml nie musi tworzyć nowych sporów. Wystarczy sięgać po istniejące konflikty i umiejętnie je podsycać. Wystarczy wykorzystywać archiwa, publikować dokumenty i odpowiednio dobierać narracje historyczne. Chodzi o pogłębianie nieufności między państwami oraz osłabianie ich współpracy.

Jaka jest w tym rola mediów społecznościowych? Sprzyjają emocjom, uproszczeniom i rozpowszechnianiu niezweryfikowanych informacji. To sprawia, że spokojna rozmowa o historii staje się coraz trudniejsza, a najbardziej nośne okazują się przekazy budzące gniew lub poczucie krzywdy. Brzeziecki wyjaśnia:

Rosja przywiązuje wielką wagę do historii jako narzędzia politycznego. Nie wymyśla nowych historii, tylko wyszukuje istniejące spory i je podgrzewa. Akurat konflikt polsko-ukraiński jest do tego bardzo wygodny.

Wojna o emocje w sieci. Antyukraińskie narracje, nowa fala dezinformacji

Wołyń pozostaje najtrudniejszym punktem w relacjach obu państw

Brzeziecki przypomina, że przez lata istniała przestrzeń do dialogu między polskimi i ukraińskimi historykami. Prowadzono wspólne badania, organizowano spotkania i podejmowano próby wypracowania wspólnego języka opisu przeszłości. Ważnym elementem tego procesu miały być również ekshumacje ofiar. Ten dialog został przerwany, a stanowiska obu stron wyraźnie się usztywniły. Jednocześnie rozmówca uważa, że Ukraina nie zrezygnuje z honorowania UPA, bo ten element pamięci historycznej jest tam głęboko zakorzeniony. Z polskiej perspektywy pozostaje to jednym z najtrudniejszych tematów we wzajemnych relacjach.

Brzeziecki zwraca także uwagę na różnice w interpretacji wydarzeń wołyńskich - w Ukrainie pojawiają się narracje przedstawiające je jako spontaniczną rebelię chłopską albo symetryczny konflikt dwóch stron. Dodaje, że podkreślany jest również antysowiecki charakter UPA. W jego ocenie te interpretacje nie rozwiązują jednak problemu odpowiedzialności za zbrodnie popełnione na ludności cywilnej. Dodaje, że nawet jeśli pojawią się polityczne gesty łagodzące napięcia, sam spór o pamięć będzie obecny jeszcze przez długie lata:

- Był czas, kiedy historycy spotykali się, podpisywali wspólne dokumenty i mówili, że potrzebne są dalsze badania. Był też moment prowadzenia ekshumacji. Potem ten proces został zatrzymany i obie strony się usztywniły.„Rewanż pamięci” to zjawisko, które wykracza daleko poza Polskę i Ukrainę - uważa gość Radia Kraków.

Prof. Zoll o relacjach Polski i Ukrainy: „Będą się jeszcze okładać”

Wszyscy upominają się o swoją przyszłość

Zdaniem Brzezieckiego powrót do historii jest zjawiskiem obserwowanym na całym świecie. Coraz więcej środowisk przypomina własne doświadczenia i domaga się miejsca dla nich w debacie publicznej. Dotyczy to potomków chłopów, mniejszości narodowych i etnicznych, ale także wielu innych grup, których historie przez lata pozostawały na marginesie.

Jak tłumaczy, po zakończeniu zimnej wojny wiele społeczeństw uwierzyło, że najważniejsze konflikty zostały już zamknięte. Z czasem okazało się jednak, że liczne doświadczenia zostały przemilczane, a pamięć o nich zaczęła wracać wraz z kolejnymi pokoleniami. W różnych krajach rozpoczęły się dyskusje o odpowiedzialności za kolonializm, wypędzenia czy prześladowania mniejszości.

Rozmówca uważa, że właśnie z tego procesu wyrasta zjawisko, które nazywa „rewanżem pamięci”. Coraz więcej ludzi chce opowiedzieć historię własnych rodzin i własnych społeczności. To zmienia sposób prowadzenia debaty publicznej i sprawia, że przeszłość coraz częściej wpływa na współczesne decyzje polityczne:

Wszyscy upominają się dziś o swoją przeszłość. Potomkowie chłopów, mniejszości, różne grupy społeczne przypominają historie swoich rodzin i chcą o nich opowiadać. To właśnie jest rewanż pamięci.

Autor:

Jacek Bańka

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Dlaczego Wołyń nadal dzieli Polskę i Ukrainę? Andrzej Brzeziecki o „rewanżu pamięci”

Historia nie została zamknięta. Nadal wpływa na relacje Polski i Ukrainy

Rosja wykorzystuje historię, a media społecznościowe wzmacniają emocje

Wołyń pozostaje najtrudniejszym punktem w relacjach obu państw

Wszyscy upominają się o swoją przyszłość

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Legenda o zakochanych i największy festiwal kultury japońskiej. Ryucon już w ten weekend

Dron spadł na jadące auto w Dąbrowie Tarnowskiej. Policja prowadzi postępowanie

Kraków może wydłużyć nocną prohibicję. Mieszkańcy chcą zakazu od godz. 22

Uwielbiamy ją, ale popełniamy jeden podstawowy błąd. "Pół tabliczki dziennie nie jest zdrowym nawykiem"

Nowy system wspomagania lądowania w Balicach coraz bliżej. PAŻP ma kluczowe zgody

Babiogórskie bajania improwizowane - gwara i jazz.