Aktualnie intensywnie eksploatowana jest teoria genetyczna,mówiąca, że istnieje pewna wrodzona predyspozycja do występowania i rozwoju endometriozy. Poza tym, jak mówi dr n. med. Anna Horbaczewska czynniki środowiskowe także mają bardzo duży wpływ. - Zanieczyszczenia i tak zwane związki hormonalnie czynne, które są obecne na co dzień w naszym życiu (np. w opakowaniach na żywność), mogą przyczyniać się do rozwoju endometriozy. Bardzo istotna jest rola mikrobiomu jelitowego - istnieją pewne szczepy bakterii, których obecność w jelitach w nieprawidłowych proporcjach, powoduje rozwój endometriozy. Dlatego tak ważne w leczeniu endometriozy jest zadbanie o zdrowie jelit w aspekcie ich mikrobiomu i ogólny dobrostan organizmu.
Endometrioza jest chorobą heterogenną, czyli różnorodną. Oznacza to, że u chorych na nią kobiet występuje wiele różnych kompilacji jej objawów. Do najczęstszych zaliczają się bolesne miesiączki.Bóle podbrzusza mogą występować też w innych fazach cyklu, na przykład w okresie okołoowulacyjnym,albo zupełnie bez związku z cyklem. Często występują dolegliwości bólowe podczas współżycia, mogą być obecne także szeroko rozumiane dolegliwości jelitowe np. bóle przy oddawaniu stolca, zwłaszcza w okresie okołomiesiączkowym, ale również uczucie wzdęcia, zwiększenie obwodu brzucha, zaparcia, a także zupełnie przeciwnie - biegunki.
Jak podkreśla dr Anna Horbaczewska,endometrioza może powodować również objawy niespecyficzne np. przewlekłe zmęczenie czy obniżenie nastroju. - Oczywiście nie jest tak, że jeśli ktoś boryka się z obniżonym nastrojem, brakiem motywacji, to wysyłamy go najpierw do ginekologa, żeby sprawdzić, czy ma endometriozę, bo działamy zawsze w porozumieniu z innymi specjalistami. Ale jeśli diagnostyka nie daje jednoznacznych odpowiedzi,i potwierdzenia przyczyny takich objawów, warto pomyśleć też mniej standardowo.
Endometriozie mogą towarzyszyć także inne bardzo niecharakterystyczne objawy jak np. ból w okolicy barku w okresie okołomiesiączkowym,przewlekły kaszel w okresie okołomiesiączkowym.Takie zjawiska są bardzo rzadkie, jednak możliwe- jak wykazywano w badaniach, endometrioza może lokalizować się w różnych miejscach w organizmie.
Jak mówi specjalistka, należy zwracać uwagę na to, czy dolegliwości mają charakter cykliczny - pokrywający się z fazami cyklu miesiączkowego.Nie ma prostego testu laboratoryjnego, który jednoznacznie pozwala stwierdzić endometriozę. Na tym między innymi polega trudność diagnostyczna tej choroby. Są kobiety,które czekają kilka lat na to, żeby przyczyna ich dolegliwości została zidentyfikowana jako endometrioza.