„Cabaret Berlin” w Teatrze Witkacego – recenzja

Jolanta Drużyńska
Dzisiaj 08:18 ( Edytowany Dzisiaj 08:21 )

Najnowsza premiera zakopiańskiej sceny na podstawie „Jaja węża” Ingmara Bergmana w reżyserii Andrzeja S. Dziuka to nie tylko bardzo udana inscenizacyjnie i aktorsko diagnoza aktualnych zagrożeń współczesnego świata, naszych obaw i niepokojów, uleganiu manipulacji i propagandzie, ale także próba pokazania, że nadzieją może być, jeśli tylko znajdziemy w sobie dość siły i determinacji, zburzenie ścian, będącej źródłem słabości „kryjówki, zbudowanej z lęku przed drugim człowiekiem i prawdą”.

foto. Iwona Toporowska photography

Z prawej strony bar z przyćmionym, dyskretnym światłem. Za kontuarem barman, który stanie się kabaretowym konferansjerem, mistrzem ceremonii. W głębi, grający na żywo, zespół przywołuje muzyczne klimaty Toma Waitsa. Będą głównym leitmotivem muzyczno – wokalnym spektaklu. Przy kontuarze mężczyzna w białym garniturze w kapeluszu, pali cygaro, pije kolejne drinki. Nie dowiemy się szybko kim jest i po co tu przyszedł. Przy barze pojawi się także młody facet wyglądający jak sponiewierany mim czy kloszard, choć nim nie jest. Będzie głównym bohaterem opowieści. Na imię ma Abel. Po lewej stronie trapez, a po środku zasłonięta kurtyną scena, na której pojawi się gwiazda wieczoru. Raz po raz czarować będzie swoim głosem i kreacjami. Za moment wywołana przez konferansjera / mistrza ceremonii pojawi się jeszcze jedna postać – Manuela.

To „Cabaret Berlin” wykreowany na zakopiańskiej scenie Teatru Witkacego przez Andrzeja Stanisława Dziuka i jego aktorów.

Trochę cyrku w mistrzowskim wykonaniu Abla i Manueli, narkotycznej muzyka Weitsa, pięknego głosu kabaretowej divy Grety, dymu cygar, entuzjazmu konferansjera / mistrza ceremonii – właściciela lokalu Herr Solomona. Stopniowo w tej kabaretowej przestrzeni, która pozostanie swoistą ramą scenicznego obrazu „wygenerowane” zostaną rozmieszczone na różnym poziomie kolejne plany akcji, która jak w filmie szybko przenosić nas będzie z miejsca na miejsce.

Czas akcji rok 1923. Republika Weimarska targana niepokojami społecznymi i ogromnym kryzysem ekonomicznym, kiedy dolar kosztował setki miliardy marek. Elita zarabiała na spekulacjach finansowych albo topiła smutki i zżerane przez hiperinflację majątki w rozrywce, hazardzie, alkoholu, narkotykach. Biedota przymierała głodem. Winę za kryzys zwalano na bolszewików i Żydów a Adolf Hitler i jego akolici z SA próbowali przeprowadzić zamach stanu w Monachium.

Spektakl oparty został na scenariuszu Ingmara Bergmana, mistrza szwedzkiego kina, do filmu „ Jajo węża” będącego próbą pokazania głębokiego kryzysu społecznego rodzącego patologie a także przywołującego genezę faszyzmu. „Jajo węża - pod cienką przezroczystą błoną można zobaczyć ukształtowanego już w pełni gada” - te wymowne słowa padną także i z zakopiańskiej sceny.

Abel, amerykański Żyd, znany artysta cyrkowy pojawi się w kabarecie, by powiadomić występującą tam Manuelę o samobójczej śmierci swojego brata a jej byłego męża i wspólnego partnera w występach cyrkowych. Jego śmierć, wzbudziła zainteresowanie komisarza Bauera, bowiem wpisuje się w serię niewyjaśnionych zgonów ludzi, którzy powiązani zostają z Ablem. Pośrednio będą łączyć się także z byłą żoną brata i ich znajomym sprzed lat, obecnie kochankiem Manueli. To ten mężczyzna w białym garniturze, którego widzimy w pierwszej odsłonie spektaklu. Nazywa się Hans i jest, jak się później okaże, także autorem eksperymentalnych badań na ludziach mających zmieniać - wedle potrzeb - ich psychikę, zachowania. Jedną z ofiar będzie brat Abla, kolejną stanie się Manuela.

Jaki obraz kreuje reżyser spektaklu?

Z jednej strony: kabaret, artyści, muzyka - sztuka. Z drugiej: manipulacja, eksperymenty, strach i śmierć. W scenicznym kabarecie mimo artystycznej jego atrakcyjności nie ma szczerej zabawy, wyczuwa się jakieś napięcie, gdzieś czai się zło. Niepokoi postać mężczyzny w białym garniturze, entuzjazm właściciela snującego wizje połączenia kabaretu z burdelem w Bejrucie wywołuje tylko ironiczny uśmiech, zasłużone brawa otrzymuje pieśniarka i mistrzowie trapezu, chociaż sceny, które odtwarzają jak np. taniec ze śmiercią nie wprawiają przecież w stan beztroski. Radość z obcowania ze sztuką ulatnia się … „Nic nie funkcjonuje oprócz strachu” – powie próbująca walczyć z dekadencją i z alkoholizmem Abla Manuela, nieświadoma bycia także królikiem doświadczalnym. Nie uspokoją nas słowa komisarza Bauera, który obwieści z dumą, na wieść o zdławieniu puczu Hitlera w Monachium, że demokracja wygrała (na razie) ani to, że swoje eksperymenty doktor Hans prowadzi w tajemnicy: „za dziesięć lat będziemy gotowi” – obwieści w którymś momencie.

Niech nas nie zwiodą historyczne odniesienia do czasu akcji sztuki, bo tym przywołaniem przeszłości Dziuk pokazuje naszą teraźniejszość, nasze strachy, lęki doskonałe narzędzia kontroli i zagrożenia przed którymi staje nie tylko nasza demokracja, ale i człowieczeństwo. Do jakiego stopnia czujemy się albo jesteśmy już królikami doświadczalnymi w rękach tych, którzy mają władzę czy będą ją mieli? Jak mocna jest i dziś chęć stworzenia nowego człowieka o której marzyli także bohaterowie poprzedniego spektaklu Dziuka: witkiewiczowski Wahazar i dr. Rympel odpowiednik Hansa z „Cabaretu Berlin”?

Bodaj najważniejszą sceną w spektaklu jest spotkanie Manueli z tajemniczym mnichem, któremu dziewczyna zwierza się z lęku i swej bezradności. Jej prośba o wybaczenie tego, że nie umie, nie chce, nie może pomóc staczającemu się w otchłań nihilizmu Ablowi spotyka się ze zrozumieniem i otwartością. Krótką rozmowę zakończy wspólna modlitwa, rodzi się jakaś więź. A więc nadzieją „ kołem ratunkowym” jest drugi człowiek, jest dialog, wzajemne przebaczenie. Ten drugi jest wyjściem z owej ”kryjówki” strachu i lęku, o którym pisał też ks. prof. J.Tischner: „ trzeba się wychylić, przekroczyć próg, wyciągnąć rękę, znaleźć wspólne miejsce do rozmowy”.

Więc na koniec wrócimy do kabaretu, bo, gdy z entuzjazmem chłonąć będziemy kolejną kreację divy pojawi się sponiewierany, przybity odkryciem eksperymentalnej, zbrodniczej działalności Hansa, Abel. Wskoczy na trapez i zacznie, odbijając się od siatki, wchodzić po ścianie raz za razem, coraz wyżej i wyżej. Dokąd zmierza ? Czy uda się mu/ nam uciec z „kryjówki”?

Wyraźny przekaz spektaklu wzmacnia Dziuk inscenizacyjne. Podobają się filmowe, mocno kontrastujące zmiany miejsc akcji. Scena jest miejscem popisów gwiazdy kabaretu - znakomicie wokalnie i ruchowo prezentującej się Marceliny Rusnak w roli Grety (olśniewające kostiumy autorki scenografii Katarzyny Gabrat – Szymańskiej ) oraz temperamentnego z twarzą ukrytą pod białym makijażem mima czy klauna konferansjera/ mistrza ceremonii Herr Solomona odtwarzanego przez Krzysztofa Wnuka (w zespole gra na ukulele), który na przekór czasom z uporem prowadzi swój teatr. W kolejnej odsłonie scena staje się posępnym prosektorium, w którym Abel rozpoznać ma ciało brata i innych ofiar - tu robiące duże wrażenie ekspresyjne rzeźby Janusza Wątora, następnie posterunkiem policji, z dociekliwym, wiernym demokracji i Republice komisarzem Bauerem przekonująco i bez patosu zagranym przez Marka Wronę. W rozświetlonym światłem świecy niedookreślonym wnętrzu zobaczymy tutaj także Manuelę, której wspaniałe umiejętności artystki – akrobatki, ale także zmieniające się emocje z dużym aktorskim wyczuciem odegrała Agnieszka Michalik. W tej scenie w rolę tajemniczego mnicha wcielił się wymownie Andrzej Bienias, także członek zespołu muzycznego ( obok Maxa Kowalskiego, Przemysława Sokoła) grający na perkusji i gitarze. Tu wreszcie rozegra się dramatyczna konfrontacja między doktorem Hansem, umiejętne prowadzonym od zblazowanego bywalca kabaretowego do demonicznego eksperymentatora przez Dominika Piejkę z Ablem, porażonym filmową rejestracją ( bardzo dobre wprowadzenie video do spektaklu) efektów badań Hansa. Odtwórcą Abla jest Kamil Joński. To pierwsza tak duża rola aktora związanego z Teatrem Witkacego od kilku lat. Jego znane akrobatyczno /taneczne umiejętności prezentowane w innych spektaklach tym razem, zarówno w duecie z Agnieszką Michalik jak i solo, stały się niewątpliwie dużym atutem przedstawienia, dodając mu, czasem koniecznego w magiczności teatru, realizmu. Siła i pewność wykonywanych akrobacji stają się interesującą przeciwwagę do rozlicznych słabości targających postacią Abla, w tym poruszającą, dobrze aktorsko odegraną, „rozprawą” z żydowską tożsamością bohatera.

„Cabaret Berlin” Andrzeja S.Dziuka w Teatrze Witkacego w Zakopanem to nie tylko bardzo udana inscenizacyjnie i aktorsko aktualna diagnoza zagrożeń współczesnego świata, naszych obaw i niepokojów, uleganiu manipulacji i propagandzie, ale także próba pokazania, że nadzieją może być, jeśli tylko znajdziemy w sobie dość siły i determinacji, zburzenie ścian owej wygodnej, będącej także źródłem słabości „kryjówki zbudowanej z lęku przed drugim człowiekiem i prawdą”.

„Caberet Berlin” na podstawie „The serpent’s egg (Jajo węża)” Ingmara Bergmana. Tłumaczenie Zygmunt Łanowski

Scenariusz, koncepcja muzyczna i reżyseria: Andrzej Stanisław Dziuk

II reżyser: Andrzej Bienias, scenografia i kostiumy: Katarzyna Gabrat – Szymanska

Premiera 8 sierpnia 2026 r. - Teatr Witkacego w Zakopanem

Autor:

Jolanta Drużyńska

Opracowanie:

Jolanta Drużyńska

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

„Cabaret Berlin” w Teatrze Witkacego – recenzja

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Zakopane nagradza pisarza Jacka Dehnela, ale na transkrypcję jego małżeństwa się nie zgodzi

Hokejowa historia Unii Oświęcim na wyjątkowej wystawie. Kibice przekazują kolejne pamiątki

„Niebieski znaczek” może być pułapką. CERT Polska ostrzega przed przejęciem kont na Facebooku