Zatrzymanie bliskiej osoby - co rodzina powinna ustalić na początku?
Najbardziej przydatne są trzy informacje: kiedy doszło do zatrzymania, jaki organ go dokonał oraz do jakiej jednostki przewieziono zatrzymanego. Dokładna godzina ma znaczenie między innymi dla obliczania ustawowych terminów dalszego pozbawienia wolności.
Jeżeli zatrzymanie odbyło się w domu i towarzyszyło mu przeszukanie albo zabezpieczenie rzeczy, warto zachować wszystkie dokumenty pozostawione przez funkcjonariuszy. Mogą się wśród nich znaleźć protokół przeszukania, spis zatrzymanych przedmiotów albo postanowienie dotyczące przeprowadzonej czynności. Takie dokumenty pozwalają prawnikowi znacznie szybciej zorientować się, czego dotyczy postępowanie.
Sam zatrzymany powinien otrzymać informację o przyczynie zatrzymania i przysługujących mu prawach i odpis protokołu zatrzymania. W protokole wskazuje się również dzień, godzinę i miejsce zatrzymania oraz przestępstwo, o którego popełnienie dana osoba jest podejrzewana.
Czy rodzina zostanie poinformowana o zatrzymaniu?
Zatrzymany może zażądać zawiadomienia osoby najbliższej albo innej wskazanej osoby. Rodzina może więc dowiedzieć się o sytuacji bezpośrednio od organu prowadzącego czynności, jeżeli zatrzymany wskaże ją jako osobę do powiadomienia.
Samo pokrewieństwo nie daje jednak dostępu do wszystkich informacji dotyczących prowadzonego postępowania. Policja lub prokuratura może potwierdzić określone fakty, ale szczegóły przesłuchań, materiał dowodowy czy planowane czynności podlegają regułom postępowania przygotowawczego.
Jeżeli bliski cierpi na chorobę przewlekłą, regularnie przyjmuje leki albo wymaga szczególnej opieki medycznej, taką informację warto jak najszybciej przekazać jednostce, w której przebywa, oraz prawnikowi. Zatrzymany ma prawo do niezbędnej pomocy medycznej.
Kontakt z adwokatem po zatrzymaniu - co może zrobić rodzina?
Zatrzymany ma prawo zażądać niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośredniej z nim rozmowy. Pomoc prawna na tym etapie pozwala przede wszystkim ustalić status zatrzymanego, powód pozbawienia wolności i czynności, które mają zostać z jego udziałem przeprowadzone.
Rodzina może sama znaleźć prawnika i przekazać mu informacje o zatrzymaniu. Jeżeli zatrzymany uzyska już status podejrzanego i pozostaje pozbawiony wolności, do czasu samodzielnego ustanowienia przez niego obrońcy może zrobić to również inna osoba. Pozwala to rodzinie zorganizować pomoc jeszcze wtedy, gdy bezpośredni kontakt z bliskim jest utrudniony.
Przy wyborze prawnika warto zwrócić uwagę na jego doświadczenie w sprawach karnych. Już na początku postępowania mogą pojawić się takie czynności, jak przedstawienie zarzutów, przesłuchanie, przeszukanie czy zabezpieczenie telefonu lub komputera. Prokurator może też zdecydować o zastosowaniu środków zapobiegawczych albo skierować do sądu wniosek o tymczasowe aresztowanie.
Adwokat karnista może pomóc szybko ustalić status zatrzymanego, skontaktować się z nim przed przesłuchaniem, przygotować go do składania wyjaśnień i reagować na wniosek o tymczasowe aresztowanie. Może też ocenić zasadność samego zatrzymania i doradzić, czy są podstawy do złożenia zażalenia.
Czy zatrzymany musi składać wyjaśnienia?
Na etapie samego zatrzymania osoba ma prawo złożyć oświadczenie w swojej sprawie albo odmówić jego złożenia. Po uzyskaniu statusu podejrzanego przysługuje jej także prawo do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania.
Decyzję o składaniu wyjaśnień warto podejmować po ustaleniu, czego dokładnie dotyczą zarzuty i jakie informacje posiada organ prowadzący postępowanie. Rodzina nie zna zwykle pełnego materiału sprawy, dlatego przekazywanie zatrzymanemu przez telefon instrukcji, co powinien powiedzieć, może bardziej skomplikować sytuację niż pomóc.
Rolą obrońcy jest ocena konkretnego postępowania i przygotowanie zatrzymanego do czynności procesowych. W jednej sprawie zasadne może być szybkie złożenie wyjaśnień, w innej potrzebne będzie wcześniejsze zapoznanie się z dostępnymi informacjami i dokumentami.
Ile może trwać zatrzymanie?
W przypadku zatrzymania w postępowaniu karnym szczególne znaczenie ma pierwsze 48 godzin. Jeżeli w tym czasie zatrzymany nie zostanie przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania, powinien zostać zwolniony. Zwolnienie następuje wcześniej również wtedy, gdy ustanie przyczyna zatrzymania.
Przekazanie sprawy do sądu uruchamia kolejny termin. Sąd ma 24 godziny od przekazania zatrzymanego do swojej dyspozycji na rozstrzygnięcie kwestii tymczasowego aresztowania. Brak odpowiedniego postanowienia w tym czasie oznacza obowiązek zwolnienia.
Tymczasowe aresztowanie a zatrzymanie - co dzieje się później?
Tymczasowe aresztowanie wymaga decyzji sądu. Prokurator może złożyć odpowiedni wniosek, ale sam nie może zdecydować o umieszczeniu podejrzanego w areszcie na kolejne tygodnie lub miesiące.
Na posiedzeniu sąd ocenia, czy istnieją przesłanki zastosowania środka zapobiegawczego. Znaczenie mogą mieć między innymi ryzyko ucieczki lub ukrywania się, obawa wpływania na świadków albo inne okoliczności mogące utrudniać prawidłowy przebieg postępowania. Sąd może zastosować areszt, odmówić jego zastosowania albo, zależnie od sytuacji, poprzestać na innym środku zapobiegawczym.
O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd bezzwłocznie zawiadamia osobę najbliższą dla podejrzanego. Od tego momentu dalsze kontakty z rodziną podlegają już regułom dotyczącym osoby tymczasowo aresztowanej.
Co przekazać adwokatowi po zatrzymaniu bliskiej osoby?
Rozmowa z prawnikiem przebiegnie sprawniej, gdy rodzina przygotuje podstawowe informacje:
-
imię i nazwisko zatrzymanego oraz jego dane identyfikacyjne,
-
dokładną lub przybliżoną godzinę i miejsce zatrzymania,
-
nazwę jednostki albo organu, który dokonał zatrzymania,
-
informacje przekazane przez funkcjonariuszy dotyczące sprawy,
-
kopie dokumentów pozostawionych podczas przeszukania lub zatrzymania rzeczy,
-
informacje o chorobach, przyjmowanych lekach i innych istotnych potrzebach zdrowotnych,
-
wiadomość, czy razem z zatrzymaniem odbywało się przeszukanie mieszkania, samochodu lub miejsca pracy.
Warto przekazywać przede wszystkim fakty. Domysły dotyczące tego, kto zawiadomił organy, jakie dowody zgromadzono albo co powiedzieli inni uczestnicy sprawy, mogą utrudnić ocenę sytuacji.
Przeszukanie mieszkania i zatrzymanie telefonu
Zatrzymaniu często towarzyszą inne czynności. Funkcjonariusze mogą przeszukać mieszkanie, samochód lub miejsce pracy, a także zabezpieczyć telefon, komputer, dokumenty albo inne przedmioty istotne dla postępowania.
Rodzina powinna zachować otrzymane protokoły i spisy zabezpieczonych rzeczy. Warto także zapisać, jakie urządzenia lub dokumenty zostały zabrane i gdzie znajdowały się przed zatrzymaniem.
Nie powinno się usuwać danych z pozostałych urządzeń, ingerować w zabezpieczone konta ani nakłaniać innych osób do uzgadniania wersji wydarzeń. Takie działania mogą zostać później ocenione w kontekście prowadzonego postępowania i stworzyć kolejne problemy procesowe.
Zażalenie na zatrzymanie, czyli kiedy można zakwestionować działania organów?
Zatrzymany ma prawo wnieść zażalenie do sądu. Może w nim domagać się zbadania zasadności, legalności i prawidłowości zatrzymania. Termin na złożenie takiego zażalenia wynosi siedem dni.
Sąd może więc ocenić zarówno to, czy istniała podstawa do pozbawienia człowieka wolności, jak i sposób przeprowadzenia zatrzymania. Sąd sprawdza m.in., dlaczego doszło do zatrzymania, jak długo ono trwało i czy funkcjonariusze prawidłowo wykonali poszczególne czynności. Pomocne mogą być przy tym protokół zatrzymania oraz inne dokumenty sporządzone w trakcie interwencji.
Możliwość zakwestionowania zatrzymania pozostaje istotna również wtedy, gdy osoba została już zwolniona. Samo odzyskanie wolności nie przesądza o tym, że wszystkie wcześniejsze działania organów były zasadne i prawidłowe.
Co rodzina może zrobić, zanim zatrzymany wróci do domu?
Rodzina powinna przede wszystkim ustalić, gdzie przebywa zatrzymany, kto prowadzi sprawę i o której godzinie doszło do zatrzymania. Wszystkie dokumenty pozostawione po przeszukaniu lub zabezpieczeniu rzeczy warto od razu przekazać obrońcy. Dzięki temu może on szybciej ocenić sytuację i zdecydować, jakie kroki podjąć.
Rodzina może też zająć się sprawami, których zatrzymany chwilowo nie jest w stanie prowadzić samodzielnie, czyli opieką nad dziećmi, poinformowaniem odpowiednich osób o nieobecności czy zabezpieczeniem bieżących spraw domowych. Działania dotyczące samego postępowania karnego powinny natomiast opierać się na informacjach uzyskanych od zatrzymanego i jego obrońcy.
Autorami treści są Adwokaci i Radcowie Prawni w Katowicach, specjalizujący się w sprawach z zakresu prawa karnego.