Jubileuszowa edycja festiwalu stanie się okazją do spojrzenia na piętnaście lat przemian sztuki cyfrowej i kultury Art & Tech przez pryzmat technologicznych przełomów, obietnic i rozczarowań. Od 2012 roku Patchlab prezentuje nowe zjawiska na styku sztuki, nauki i technologii oraz przygląda się temu, jak kolejne innowacje zmieniają nasze doświadczenie rzeczywistości, wyobraźnię i relacje ze światem.
Jak zachować sprawczość wobec procesów, których skala i dynamika wykraczają poza indywidualne decyzje?
Tegoroczne hasło „Dream Sim” pozostaje celowo otwarte. Dream to marzenie o technologicznej przyszłości, sen jako obszar wyobraźni oraz możliwość wyobrażenia sobie czegoś, czego system jeszcze nie przewidział. Sim – narzędzie urzeczywistniania wyobraźni, lecz również system symulacji, który zaczyna projektować za nas możliwe przyszłości. „Dream Sim” przygląda się momentowi, w którym technologia przestaje być jedynie narzędziem służącym realizacji ludzkich wyobrażeń, a coraz częściej sama uczestniczy w ich tworzeniu. Granica między tym, co realne, wyobrażone i symulowane, staje się coraz mniej wyraźna, podobnie jak granica między doświadczeniem a jego technologicznym odpowiednikiem.
„Technologie, które miały pomagać nam urzeczywistniać wyobrażone przyszłości, coraz częściej same je projektują. Sztuczna inteligencja generuje obrazy, głosy i opowieści, cyfrowe modele odtwarzają miejsca, ciała i procesy, a XR pozwala doświadczać alternatywnych rzeczywistości. Symulowane są już jednak nie tylko obrazy i przestrzenie, lecz także rozmowa, osobowość, obecność czy sprawczość. Dream Sim stawia pytanie o to, co zyskaliśmy, a co oddaliśmy w zamian za wygodę, szybkość i automatyzację” – mówi Elwira Wojtunik-Láng, dyrektorka artystyczna Patchlab Festival.
Polskie premiery i audiowizualne performensy
Cztery dni Patchlabu wypełnią wystawy, performensy audiowizualne, doświadczenia VR i XR, projekty wykorzystujące sztuczną inteligencję, Artists’ Talks oraz pokazy animacji. Program oferuje wiele prac po raz pierwszy prezentowanych w Polsce.
Premierę w Pałacu Potockich będzie miało „Dark Rooms” – immersyjne doświadczenie VR dla osób pełnoletnich, prowadzące przez intymne historie związane z seksualnością, tożsamością, traumą i przemianą.
Jednym z najważniejszych wydarzeń będzie „nD” Ryoichiego Kurokawy, japońskiego artysty mieszkającego w Berlinie, który podczas AVnocy 1 w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha zaprezentuje najnowszą odsłonę rozwijanego od 2005 roku cyklu audiowizualnego. Jego wcześniejsze wersje prezentowane były m.in. w Tate Modern.
W ramach kolejnych dwóch AVnocy w Hevre+1 polska publiczność premierowo zobaczy także interaktywny performens „Waluigi’s Purgatory” brytyjskiego duetu dmstfctn z udziałem polskiego saksofonisty i artysty Natana Kryszka oraz greckiej artystki Evity Manji. To symulacja świata, w którym sztuczna inteligencja trafia do czyśćca dla systemów „oszukujących” podczas treningu, a publiczność za pomocą telefonów może wpływać na przebieg wydarzeń.
Polską premierę będzie mieć również „LES EMPIRES” kanadyjskiego duetu Guillaume’a Coutu Dumonta i Line Katcho – retrofuturystyczna audiowizualna odyseja z pogranicza science fiction, mitologii i analogowej elektroniki, prezentowana we współpracy z MUTEK.
Jednym z wydarzeń najmocniej korespondujących z hasłem tegorocznej edycji będzie prezentowana w Cricotece „Onirica” włoskiego studia fuse* – live dance performens wyróżniony w finale Lumen Prize 2025. Projekt, który podczas poprzedniej edycji Patchlabu można było oglądać jako instalację, powraca tym razem jako spektakl łączący taniec, obraz generowany w czasie rzeczywistym z użyciem AI. Punktem wyjścia jest ponad 28 tysięcy zapisów prawdziwych snów, które sztuczna inteligencja przekształca w płynną, rozwijającą się na żywo rzeczywistość wizualną.
Wystawy sztuki cyfrowej w trzech lokalizacjach
Na wystawie głównej „Dream Sim” zobaczymy m.in. „Scent. Witnessing Without Power” Alana Kwana – filmową grę, w której gracz przemierza ogarniętą wojną przestrzeń, będąc pozbawionym możliwości realnego wpływania na bieg wydarzeń. Gáspár Battha w interaktywnej instalacji „Percipio” bada, czy cyfrowa symulacja może wywołać wrażenie fizycznego dotyku, natomiast Birk Schmithüsen w projekcie „Speculative AI” obserwuje audiowizualny „dialog” dwóch maszyn eliminujących udział człowieka, stawiając pytanie o to, gdzie kończy się komunikacja, a zaczyna jej przekonująca imitacja.
Wystawa „Dream Sim” prowadzić będzie od marzenia i technologicznej obietnicy przez symulację, utratę sprawczości i predykcję aż do próby odzyskania wyobraźni. Prace rozwijają różne warianty tego samego pytania: co się dzieje, kiedy symulacja przestaje być reprezentacją świata, a zaczyna uczestniczyć w jego wytwarzaniu?
W MOCAK-u zaprezentowana zostanie z kolei kinetyczna instalacja „Punkt krytyczny / Tipping Point” Yiannisa Kranidiotisa pokazująca, jak modele i prognozy mogą przekształcać niewidzialną przyszłość w fizyczne doświadczenie tu i teraz.
„Guanaquerx” Pauli Gaetano Adi, nagrodzony Grand Prix Ars Electronica 2025, łączy współczesną robotykę z andyjską wiedzą, materiałami i symboliką, proponując alternatywny scenariusz technologicznej przyszłości. Praca będzie prezentowana w sali wystawowej Apteki Designu.
15 lat Festiwalu Patchlab
„Piętnasta edycja Patchlab nie rozpościera wizji technologicznej przyszłości, lecz konfrontuje wyobrażenia i obietnice, które przez lata wiązaliśmy z rozwojem narzędzi i systemów cyfrowych – tłumaczy Elwira Wojtunik-Láng. – 15 lat temu pytaliśmy, co możemy zrobić z nowymi technologiami. Dziś pytamy, co one robią z naszymi planami i czy nadal potrafimy wyobrażać sobie przyszłość, poza tym co mogą wygenerować i przewidzieć.”
Jubileuszowi towarzyszy książka „THE BOOK. Patchlab Digital Art Festival 2012–2026” – opowieść o piętnastu edycjach festiwalu, ich tematach, artystach i przemianach, które towarzyszyły rozwojowi sztuki cyfrowej. Publikacja łączy archiwum Patchlabu z szerszą historią zmian technologicznych, społecznych i kulturowych. Znajdują się w niej rozmowy, manifesty i eseje uznanych artystek_ów, kuratorek_ów i ekspertek_ów, m.in. Jakoba Kudsk Steensena, Tale of Tales, Ryoichiego Kurokawy, Irini Papadimitriou i Piotra Krajewskiego. Książka wychodzi również poza druk, włączając cyfrowe elementy w rzeczywistości rozszerzonej (AR).
Patchlab Digital Art Festival odbędzie się w Krakowie w dniach 15–18 października 2026 roku. Wydarzenia festiwalowe będą prezentowane m.in. w Pałacu Potockich, Manggha, Cricotece, MOCAK-u, Aptece Designu i Hevre+1.
Pełny program i bilety dostępne na stronie: https://patchlab.pl/