– Mamy do czynienia z obniżeniem poziomu neurohormonalnego napięcia. Jedną z funkcji, która występuje w czasie snu, jest reorganizacja wydarzeń emocjonalnych, które nas dotknęły – wyjaśnia psycholog.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o wydarzenia z poprzedniego dnia. Mózg przetwarza także wcześniejsze doświadczenia, łącząc nowe informacje z tymi, które zostały już zapisane w pamięci. To między innymi dlatego w snach pojawiają się obrazy i sytuacje pozornie pozbawione sensu.
Dlaczego śnią nam się koszmary?
Jednym z najbardziej nieprzyjemnych doświadczeń są nocne koszmary. Czasem budzimy się z przyspieszonym biciem serca, spoceni i przestraszeni, choć zagrożenie istniało wyłącznie we śnie.
Jak tłumaczy Marcin Szafrański, podczas śnienia mózg może przetwarzać informacje związane zarówno z rzeczywistymi, jak i potencjalnymi zagrożeniami. Co ciekawe, emocje odczuwane we śnie nie zawsze odpowiadają temu, co się w nim wydarza. Nawet pozornie zwyczajny przedmiot może wywoływać bardzo silny lęk.
Szczególnym przypadkiem są koszmary powracające po traumatycznych doświadczeniach. Mogą one występować między innymi u osób z zespołem stresu pourazowego (PTSD).
– Nawracające, uporczywe, intensywne koszmary senne związane z odtwarzaniem wydarzeń, które miały miejsce, są jednym z podstawowych objawów – mówi psycholog.
W takich sytuacjach mózg wielokrotnie wraca do trudnego doświadczenia. Zamiast stopniowo osłabiać reakcję emocjonalną, kolejne powroty do traumatycznych wspomnień mogą ją wzmacniać. Szafrański podkreśla jednak, że nie każda osoba po traumie doświadcza takich objawów.
Czy można kontrolować sny i przewidywać przyszłość?
Świadome śnienie, czyli możliwość zachowania pewnego poziomu świadomości podczas snu, nie jest wyłącznie filmową fantazją. Badania pokazują, że w określonych warunkach możliwa jest nawet ograniczona komunikacja z osobą śpiącą, na przykład za pomocą ruchów gałek ocznych.
Nie oznacza to jednak, że możemy dowolnie kreować senne światy, jak bohaterowie filmu „Incepcja”. Możliwości wpływania na sen są znacznie bardziej ograniczone, a wiele związanych z nimi mechanizmów nadal pozostaje przedmiotem badań.
A co ze snami proroczymi? Zdaniem Marcina Szafrańskiego zdarza się, że coś, co nam się przyśniło, rzeczywiście później się wydarza. Nie jest to jednak dowód na zdolność przewidywania przyszłości. Mózg nieustannie analizuje informacje, a my znacznie lepiej pamiętamy przypadki, w których sen się sprawdził, niż te, w których nic takiego nie nastąpiło.
Psycholog przestrzega też przed przypisywaniem snom uniwersalnych, symbolicznych znaczeń. Mogą one mieć związek z naszymi emocjami i doświadczeniami, ale nie oznacza to, że każdy obraz senny niesie ukryty komunikat.
Dlaczego jedne sny pamiętamy, a inne zapominamy?
Choć niektórzy twierdzą, że w ogóle nie śnią, najczęściej po prostu nie pamiętają swoich snów. Jak wyjaśnia Szafrański, znaczenie ma między innymi to, w której fazie snu następuje przebudzenie, jak długo trwa faza REM oraz jak intensywne emocje towarzyszą sennym doświadczeniom.
Zapamiętywanie snów nie jest jednak konieczne, by mózg mógł wykonywać swoją pracę. Zdarza się natomiast, że sen staje się inspiracją do twórczości albo pomaga spojrzeć na problem z innej perspektywy.
– Skoro mózg nam uporządkuje pewnego rodzaju informacje, to między innymi rozwiązanie, którego poszukiwaliśmy dłuższy czas, może tam się znaleźć – tłumaczy psycholog.
