Stan wojenny w Małopolsce

Pamięć Niepodległości (archiwalna)
Niedziela, 2016.12.11

Sztuka konspirowania, życie na nielegalu, głośne „wsypy” stanu wojennego i ich konsekwencje: psychiczne, organizacyjne, polityczne. Czy stan wojenny to już tylko historia czy wciąż niezabliźniona rana ? Dyskusja w programie "Pamięć Niepodległości" z udziałem dr.hab. Henryka Głębockiego (historyk, UJ, IPN) i dr Krzysztofa Görlicha (b. wiceprezydent Krakowa, b. uczestnik solidarnościowego podziemia w Krakowie). Program poprowadzi Jolanta Drużyńska. 14 grudnia g. 21.05

Przemarsz w Nowej Hucie w czasie stanu wojennego.Zdjęcie operacyjne SB. Fot AIPN

Jolanta Drużyńska rozmawia z Krzysztofem Görlichem i Henrykiem Głębockim. W programie wykorzystano dźwiękowe fragmenty wspomień Doroty Stec-Fus

Stan wojenny w Małopolsce

1 / 10

Władze PRL już od momentu powstania „Solidarności” w sierpniu 1980 r. rozważały możliwość zastosowania rozwiązania siłowego do tej niezwykłej – z ich punktu widzenia – sytuacji. W rzeczy samej: istnienie niezależnego od władz związku zawodowego, i to jeszcze wielomilionowego, było zupełnie niespotykanym w systemie komunistycznym układem sił politycznych. I, wedle logiki komunistycznej ideologii, ten stan rzeczy nie mógł być tolerowany.

Taka jest – w istocie – geneza wprowadzenia stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku, niezależnie od tego, co by się powiedziało o przyczynach bezpośrednich: pogarszaniu się sytuacji gospodarczej, czy radykalizacji nastrojów antykomunistycznych w społeczeństwie.

Przygotowaniem do stanu wojennego było skumulowanie kilku najważniejszych funkcji w państwie w ręku gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który od jesieni 1981 był równocześnie: ministrem obrony, premierem i I sekretarzem KC PZPR. 12 grudnia 1981 Jaruzelski stanął też na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego – organu niekonstytucyjnego, zarządzającego wielką wojskowo-administracyjną machiną stanu wojennego.

Ów stan wyjątkowy był quasi-zamachem stanu. Był zamachem stanu, bo wszystkie dotychczasowe urzędy państwowe i partyjne przechodziły pod władzę WRON, czyli gen. Jaruzelskiego i Ludowego Wojska Polskiego. Był jednak quasi, bo w gruncie rzeczy dysponent tej władzy pozostawał ciągle ten sam. Była nim partia komunistyczna, podporządkowana imperialnym interesom ZSRR. Nie zapominajmy bowiem, że WRON działał, o ile nie wprost w interesie Moskwy, to z pewnością ze względu na stosunek Moskwy do dążeń wolnościowych Polaków. Stąd interpretacje, jakie wtedy i potem się pojawiały, że oto wojsko przejęło w Polsce władzą nad partią komunistyczną były i są niedorzeczne. Najkrócej mówiąc, stan wojenny to była próba obrony ustroju komunistycznego w Polsce – ustroju, któremu społeczeństwo coraz bardziej wypowiadało w latach 1980-81 posłuszeństwo.

Koszty ludzkie tej operacji to kilkudziesięciu zabitych, prawie 10 tys. internowanych, około 11 tys. postawionych przed sądami, kilka tysięcy skazanych, kilkadziesiąt tysięcy ukaranych przez kolegia do spraw wykroczeń. Około miliona ludzi opuściło Polskę w latach 80-ytch, większość z nich zapewne pod wpływem sytuacji politycznej w kraju i na zawsze. Ta strata była szczególnie dotkliwa, bo wyjechali przeważnie ludzie młodzi, wielu z nich wykształconych. O ile WRON zapowiadał, że rygory stanu wojennego umożliwią wreszcie reformy strukturalne, które ożywią gospodarkę planową, o tyle poza drastycznymi podwyżkami cen, innych elementów refom właściwie nie było. Niepoliczalną stratą jest odebranie nadziei milionom Polaków, czy złamanie moralnego kręgosłupa dziesiątkom tysięcy tych, których zmuszono do współpracy z SB.

W Małopolsce rygory stanu wojennego były takie same, jak w całym kraju. Ale nasz region wyróżniał się rozległą konspiracją, która częściowo odtwarzała dawniejsze legalne struktury Związku (przede wszystkim Regionalny Komitet Wykonawczy Małopolska z Władysławem Hardkiem na czele, do jego aresztowania w sierpniu 1983 r.), a częściowo bazowała na środowiskach ideowych działających niezależnie (np. Konfederacja Polski Niepodległej).

Wydaje się, że w Małopolsce zjawisko nazywane niekiedy przewrotnie liberum conspiro, przybrało szczególnie masowe formy - od konspiracji politycznej, poprzez niezależny ruch wydawniczy, aż do pół-legalnego ruchu niezależnej plastyki.

Dość powszechny opór wobec polityki stanu wojennego w całej Polsce sprawił, że kiedy w 1988-89 roku poprawiła się sytuacja geopolityczna, opozycja skupiona wokół „Solidarności”, stanowiła zwartą siłę i stała się zaczątkiem nowej elity odrodzonego państwa.

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Stan wojenny w Małopolsce

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Dwa referenda, dwa progi. Jak liczy się ważność głosowania w Krakowie

Koniec sezonu dla Ángela Rodado. Napastnik Wisły Kraków przejdzie zabieg

Prof. Łukasz Danel: "Z referendum prezydent Miszalski wyjdzie bardzo poobijany"

Kraków. Drogowcy zamykają ulicę Krzesławicką, będą utrudnienia

Bileciki do kontroli. Muszyńskie ogrody wprowadzają opłatę

Juhasów brak. Nie ma chętnych do pracy przy wypasie owiec

Nowe informacje o stanie 6-latki, która wypadła z okna

Ogromne zapadlisko na torach koło Trzebini. "Rozpoczęło się zabezpieczanie"

Tarnów. Czy kultura dostanie więcej pieniędzy? Jest propozycja zmian

Urząd Transportu Kolejowego: RegioJet naruszył prawa pasażerów po odwołaniu połączeń z Krakowa

Będą wypompowywać wodę z rozlewiska w gminie Bolesław. Jest decyzja wojewody

Wieczysta Kraków straciła sponsora. W tle zamieszanie na rynku kryptowalut

Wodecki Gdów Festiwal – pierwsza edycja wyjątkowego wydarzenia muzycznego! Maj 2026

Bójka w Limanowej. Zatrzymano sześć osób, chodzi o konflikt dwóch romskich rodzin

"Dziennik" Aleksandry Czechówny to unikalny obraz Krakowa II połowy XIX wieku i początku XX wieku

PKP PLK: utrzymanie przejścia pod torami w Nowym Sączu należy do miasta

Polonistyka znika z Akademii Tarnowskiej. „To już się nie opłaca”

Zaginął 35-letni Bartosz Hypiak z Krakowa. ZDJĘCIE, RYSOPIS

Uwaga na utrudnienia - zablokowana Zakopianka!

Co trzeci podpis pod referendum wadliwy. KBW ujawnia szczegóły

Stan wojenny w Małopolsce

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Dwa referenda, dwa progi. Jak liczy się ważność głosowania w Krakowie

Koniec sezonu dla Ángela Rodado. Napastnik Wisły Kraków przejdzie zabieg

Prof. Łukasz Danel: "Z referendum prezydent Miszalski wyjdzie bardzo poobijany"

Kraków. Drogowcy zamykają ulicę Krzesławicką, będą utrudnienia

Bileciki do kontroli. Muszyńskie ogrody wprowadzają opłatę

Juhasów brak. Nie ma chętnych do pracy przy wypasie owiec

Nowe informacje o stanie 6-latki, która wypadła z okna

Ogromne zapadlisko na torach koło Trzebini. "Rozpoczęło się zabezpieczanie"

Tarnów. Czy kultura dostanie więcej pieniędzy? Jest propozycja zmian

Urząd Transportu Kolejowego: RegioJet naruszył prawa pasażerów po odwołaniu połączeń z Krakowa

Będą wypompowywać wodę z rozlewiska w gminie Bolesław. Jest decyzja wojewody

Wieczysta Kraków straciła sponsora. W tle zamieszanie na rynku kryptowalut

Wodecki Gdów Festiwal – pierwsza edycja wyjątkowego wydarzenia muzycznego! Maj 2026

Bójka w Limanowej. Zatrzymano sześć osób, chodzi o konflikt dwóch romskich rodzin

"Dziennik" Aleksandry Czechówny to unikalny obraz Krakowa II połowy XIX wieku i początku XX wieku

PKP PLK: utrzymanie przejścia pod torami w Nowym Sączu należy do miasta

Polonistyka znika z Akademii Tarnowskiej. „To już się nie opłaca”

Zaginął 35-letni Bartosz Hypiak z Krakowa. ZDJĘCIE, RYSOPIS

Uwaga na utrudnienia - zablokowana Zakopianka!

Co trzeci podpis pod referendum wadliwy. KBW ujawnia szczegóły

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię