Pamięć trzeba sprawdzać
Relacje świadków są jednak dopiero początkiem pracy. Każde wspomnienie Ewa Mańkowska konfrontuje z dokumentami odnajdywanymi w archiwach, publikacjach oraz zbiorach instytucji zajmujących się dokumentowaniem historii zagłady, między innymi w Yad Vashem, Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie czy archiwach Instytutu Pamięci Narodowej. Pamięć bywa zawodna. Jedna osoba potrafi "umierać" w opowieściach kilka razy, za każdym razem w innych okolicznościach. Te same wydarzenia mają po kilka wersji.
Są też różne anegdoty, jest wiele mitów, stereotypów, więc ja je zachowuję. Traktuję to jako reportaż i jako opowieść o zdeformowanej pamięci – mówi.
Autorka nie ma wątpliwości, że trwa wyścig z czasem. Osób pamiętających przedwojenną Łemkowszczyznę jest już bardzo niewiele. Jednak równie ważna okazuje się pamięć przekazywana kolejnym pokoleniom. To właśnie dzieci i wnuki dawnych mieszkańców prowadzą dziś badaczkę do nieoznaczonych mogił, pokazują miejsca egzekucji i opowiadają historie zasłyszane od rodziców. Nazywa to "pamięcią wędrującą". Ta pamięć wyjechała wraz z wysiedlonymi Łemkami podczas Akcji "Wisła", trafiła na Dolny Śląsk, do Legnicy czy Międzyrzecza, a po latach wraca do Beskidu Niskiego. Bywa niepełna, zniekształcona, czasem przypomina bardziej baśń niż historię. Często rodziny przez dziesięciolecia powtarzały dzieciom, że dawni żydowscy sąsiedzi wyjechali do Ameryki. Dopiero archiwa pokazują, że ich droga zakończyła się w Bełżcu albo w lesie, gdzie do dziś znajdują się nieoznaczone mogiły. Materialnych śladów jest niewiele.
Po Żydach i Romach została przede wszystkim trawa, powietrze i kamienie – dodaje.
Zachowało się zaledwie kilka wyjątkowych przedmiotów. W Kunkowej przechowywany jest nóż pozostawiony przez żydowskiego uciekiniera z obozu, który przez dwa tygodnie ukrywał się w stodole. W Gładyszowie ocalał piec do palenia kawy zbożowej z dawnej żydowskiej karczmy. Są też miejsca. Schody prowadzące niegdyś do domu modlitwy w Śnietnicy, które dziś kończą się wśród chmur. Kilka dawnych chyż, przeniesione domy. To wszystko, co pozostało po społecznościach współtworzących przez dziesięciolecia życie Łemkowszczyzny.
Wyślij opinię na temat artykułu
Komentarze (0)
Brak komentarzy
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit.
Amet architecto
asperiores deleniti dicta dolores earum illo iste
Posłuchasz nas
Kraków 101.6 MHz
Tarnów 101 MHz
Zakopane 100 MHz
Andrychów 98.8 MHz
Gorlice 97.4 MHz
Krynica-Zdrój 102.1 MHz
Rabka-Zdrój 87.6 MHz
Szczawnica 90 MHz
Nowy Sącz 90 MHz
