Czy odwołanie dyrektora MOCAK-u rozwiązało problem? "Do trzech razy sztuka"

Justyna Nowicka
Piątek, 2026.07.17 13:04 ( Edytowany Piątek, 2026.07.17 14:13 )

Dokładnie rok temu, w połowie lipca 2025 roku Adam Budak podpisał siedmioletni kontrakt na stanowisko dyrektora Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK. Od tego czasu wiele się zdarzyło: Adam Budak nie pracuje już w muzeum, a instytucję najprawdopodobniej czeka kolejny konkurs. Czy odwołanie dyrektora rozwiązało problem, czy jedynie odłożyło moment, w którym z podobnymi wyzwaniami będzie musiał zmierzyć się jego następca?

Fot. autorstwa Mocak - MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16206401

O tej sprawie wiele mocnych słów napisano w mediach społecznościowych, nawet tzw. "media tradycyjne" nie uniknęły tabloidowego tonu. Ale decyzje zostały podjęte, Roma locuta, causa finita. W połowie maja prezydent Krakowa odwołał Adama Budaka z funkcji dyrektora Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK.

Nie zamierzam ferować wyroków i rozstrzygać o winie czy niewinności odwołanego dyrektora, oskarżanego o mobbing. Błyskawicznie uczyniła to powołana przez miasto komisja. Pewnie inną wagę miałby prawomocny wyrok sądu, ale jedno jest pewne: zero tolerancji dla przemocy. Czy jednak sprawa Budaka nie ujawniła przy okazji głębszych, strukturalnych problemów, z którymi boryka się wiele instytucji? I kto teraz odważy się podjąć wyzwanie i pokierować zespołem?

Wybrano nowego dyrektora MOCAKu. "Posiada bogate doświadczenie zawodowe"

Te i podobne pytania zadaję krytykom, wykładowcom akademickim, szefom instytucji, komentatorom kultury.

Rozwiązanie na pięć minut

Jadwiga Żyra, dyrektorka Wydziału Kultury Urzędu Miasta, przewodnicząca komisji zarówno powołującej, jak i odwołującej Budaka ze stanowiska, broni podjętych decyzji:

"Nie zmieniłabym niczego. Podczas konkursu Adam Budak zaprezentował się tak znakomicie, że po prostu wszystkich oczarował. Pamiętam entuzjazm pracowników i pierwsze nasze, jako organizatora spotkanie z Adamem Budakiem, wszystko świetnie się zapowiadało. Trudno tak naprawdę powiedzieć, co się wydarzyło? Na pewno zdarzył się niewłaściwy sposób realizacji obowiązków związanych zarówno z organizacją pracy, jak i zarządzaniem zespołem. I prezydent Aleksander Miszalski stanął przed bardzo trudnym zadaniem. Mieliśmy do czynienia z człowiekiem o wybitnych kompetencjach merytorycznych, kuratorskich. I niewątpliwie jego wkład w rozwój instytucji był zauważalny. Niestety od pomysłów do realizacji jest jeszcze droga, która musi być realizowana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie chciałabym komentować dziś decyzji komisji, taką zasadę przyjęliśmy. Natomiast mogę tylko jedno powiedzieć: to nie była decyzja nagła, podjęta bez zastanowienia".

Odwołany z funkcji dyrektora Adam Budak, w wysłanym przez prawników oświadczeniu, domaga się przywrócenia do pracy lub blisko 1,4 miliona złotych odszkodowania. Twierdzi, że decyzja o jego odwołaniu była niezgodna z prawem, a miejska komisja nie stwierdziła mobbingu lub dyskryminacji. Dziś nikt chyba nie ma wątpliwości, że sprawa będzie wracać. W różnych kontekstach, na wiele sposobów.

Czasem organizator ma poczucie sprawczości, jeżeli szybko przecina węzeł gordyjski. Wydaje mi się, że jest to trochę fałszywe poczucie sprawczości. Najczęściej to jest rozwiązanie na pięć minut, ewentualnie na miesiąc. Problem pozostaje

- komentuje Hanna Wróblewska, historyczka sztuki i kuratorka, wieloletnia dyrektorka Zachęty, była ministra kultury, obecnie pełnomocniczka Wawelu do spraw sztuki współczesnej. I dodaje:

- Akurat w MOCAK-u bywałam bardzo często, nie tylko przez ostatnie miesiące, ale również wcześniej. I rzeczywiście doszło tam ostatnio do gigantycznej, merytorycznej zmiany: po pierwsze w sposobie traktowania widzów, po drugie w sposobie traktowania artystów. Ta zmiana była dla mnie absolutnie widoczna i ostatnie wystawy, m.in Ewy Partum, były naprawdę na europejskim poziomie. Niestety brak mi pełnej wiedzy na temat tego, co ostatnio wydarzyło się w MOCAK-u, ale na pewno nowy dyrektor obejmujący instytucję, która jest po kryzysie, powinien mieć wizję procesów naprawczych. I to nie jest kwestia tylko tej instytucji. Nie możemy udawać, że dyrektorzy rodzą się na kamieniu, i że pojawi się ktoś na białym koniu, kto bez współpracy z miastem zlikwiduje wszystkie problemy" - mówi Hanna Wróblewska.

Adam Budak odwołany ze stanowiska dyrektora muzeum MOCAK. W tle oskarżenia o mobbing

Niefortunne zestawienie

Łukasz Gazur, krytyk i historyk sztuki, członek Polskiej Sekcji AICA, Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki nie miał wątpliwości, że sprawa odwołania Budaka była powiązana z kalendarzem wyborczym w Krakowie:

- W tym wypadku nie da się oddzielić tej dymisji od sytuacji w przedreferendalnym Krakowie. Myślę, że ekipa prezydenta chciała pokazać, że słucha głosu mieszkańców, jest wrażliwa społecznie. No i skończyło się to bezprecedensową w gruncie rzeczy dymisją. Bardzo niefortunnie zestawia się Adama Budaka z poprzednią dyrektorką instytucji, czyli z Marią Anną Potocką. Sytuacja jest zupełnie inna, w tamtej sprawie zapadł wyrok prawomocny, był mobbing. W wypadku Adama Budaka mamy list podpisany przez pracowników. Nie chciałbym, żeby moje słowa brzmiały jak lekceważenie, ponieważ każdą taką sprawę należy rozpatrzeć bardzo dogłębnie, żeby żadna ze stron nie została skrzywdzona. Mam poczucie, że Adam Budak został zwolniony dość pochopnie, ponieważ prezydent miasta, jako organizator muzeum, miał wiele sposobów na to, żeby próbować dyrektora zdyscyplinować.

Nie jest to opinia odosobniona. W podobnym duchu, choć znacznie bardziej szczegółowo, wypowiada się Zarząd Sekcji AICA, oraz m.in. Daniel Muzyczuk, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi, krytyk i kurator, z wykształcenia także prawnik (link do stanowiska AICA Polska):

- Zgadzam ze stanowiskiem AICA. Myślę, że ono jest wyważone, pośpiech tutaj jest absolutnie nieuzasadniony. Obawiam się o przyszłość muzeum. Jeśli w ciągu roku odwołuje się dwóch dyrektorów, to osoby, które mogłyby startować w kolejnym konkursie, zaczną się zastanawiać, czy warto podejmować takie ryzyko. Bardzo ważne jest odpowiednie wsparcie. W Muzeum Sztuki w Łodzi pracuję z zespołem zastępców i osób odpowiedzialnych za najważniejsze obszary funkcjonowania muzeum, jednak ostateczna odpowiedzialność zawsze spoczywa na dyrektorze. Takie zaplecze naprawdę pomaga podejmować decyzje. Warto wrócić do dyskusji o zmianach w ustawie o muzeach - dyrektor jest dziś bardzo mocno zależny od organizatora i dlatego uważam, że większą rolę mogłyby odgrywać rady powiernicze złożone ze specjalistów. To byłby dodatkowy bufor, który wzmacniałby autonomię instytucji i ograniczał ryzyko politycznych nacisków

– podkreśla Muzyczuk.

Ważne postacie ze świata kultury i sztuki zrezygnowały ze współpracy z krakowskim muzeum MOCAK

"Ambiwalencje wokół dyrektora"

Obserwatorzy zwracali także uwagę na brak lojalności miejskich urzędników wobec nowo powołanego dyrektora. Takie działania szybko musiały przynieść negatywne skutki.

Od samego początku w postępowaniu magistratu widać było pewne ambiwalencje wobec dyrektora, brak konsekwencji

- zauważa prof. Ewa Majewska, badaczka, feministyczna filozofka i kulturoznawczyni.

I tłumaczy: "Na prośbę Obywatelskiego Forum Sztuki Współczesnej, Budak zareagował chęcią płacenia artystom i artystkom za prezentację prac na wystawach. To był ważny ruch, dlatego że w wielu muzeach w Polsce prace artystyczne są wystawiane bez żadnego honorarium. Reakcja magistratu była bardzo kontrowersyjna. Z jednej strony mówiono: tak, poprzemy to, a z drugiej: nie, nie będzie na to środków. Powstało więc zupełnie niepotrzebne zamieszanie wokół tego tematu. Już wtedy miałam wrażenie, że coś jest tam nie w porządku na poziomie zarządzania kulturą i myślenia o kulturze".

Badaczka nie ukrywa, że zaskoczył ją sam tryb odwołania dyrektora. To rodzi obawę, że problem może tkwić przede wszystkim w strukturze instytucji, a nie w konkretnej osobie.

Istniało wiele rozwiązań pośrednich. Obejmują one procedury mediacji i procedury naprawcze, a od tego są eksperci. Nie jesteśmy w średniowieczu. Zastanawiam się więc, jak to się stało, że w MOCAK-u zupełnie to nie wybrzmiało? Zgadzam się zarówno z AICA, jak i z międzynarodowym listem poparcia dla Adama Budaka, w którym jednoznacznie stwierdzono, że jeśli był mobbing, to oczywiście trzeba się tym zająć. Pytanie jednak brzmi: czy wystarczy po prostu wyrzucić Adama Budaka? Czy przypadkiem ten mobbing nie ma charakteru jakiejś strukturalnej nieprawidłowości?

Na te pytania będą musieli odpowiedzieć sobie organizatorzy kolejnego konkursu, a przede wszystkim osoby, które zdecydują się do konkursu przystąpić. Podobno ma być ogłoszony jeszcze w lipcu.

Kultura i polityka

- Mówi się, że do trzech razy sztuka - przypomina dyrektor Jadwiga Żyra. - Osoba pełniąca obecnie obowiązki dyrektora najpierw otrzyma od nas zadanie zinwentaryzowania sytuacji w MOCAK-u, ustalenia finansów. Zakończył się audyt, który zleciliśmy, teraz czas na przygotowanie rekomendacji. Analizujemy cały czas, co dalej. Rozważamy też możliwość ogłoszenia konkursu. Myślę, że jeszcze w lipcu zapadnie decyzja, co dalej. Instytucja zasługuje na najlepszego dyrektora, ale też pracownicy zasługują na to, żeby być zarządzanymi w sposób właściwy i taki, który stwarza dobre relacje na linii podwładny – przełożony.

Sprawa odwołania Adama Budaka pokazuje, jak trudno dziś oddzielić odpowiedzialność za sposób zarządzania instytucją od szerszego kontekstu politycznego i systemowego. Środowisko wciąż wraca do tematu, pojawiają się spiskowe teorie – o „grupie trzymającej władzę” w muzeum, dążącej do powrotu Marii Anny Potockiej. Tego też nie można wykluczyć. To zresztą nic dziwnego: mocno krytykowana na zewnątrz, ale przewidywalna władza zapewniała pracownikom instytucji instytucji pewien rodzaj stabilności. Na pewno jednak nie rozwoju.

Odwołany dyrektor MOCAK-u zabiera głos. Rozważa zaskarżenie decyzji

Od rozstrzygania o winie są odpowiednie procedury i sądy. Zastanawiam się jednak, czy w tej historii nie zabrakło czasu na próbę rozwiązania konfliktu inaczej niż poprzez natychmiastową dymisję. Jednocześnie nie można pomijać faktu, że w krótkim czasie w MOCAK-u zaszły zauważalne zmiany programowe, doceniane przez wielu przedstawicieli środowiska. Najważniejsze pytanie: czy odwołanie dyrektora rzeczywiście rozwiązało problem, czy tylko odsłoniło głębsze słabości systemu zarządzania instytucjami kultury, z którymi prędzej czy później zmierzy się kolejny dyrektor?

Czytaj także:

Co zostaje, gdy brakuje wszystkiego? Kolekcja MOCAK-u

Czy Ewa Partum jest 'zwyczajną kobietą'? Nowa wystawa w Mocaku.

Źródło: opracowanie własne

Autor:

Justyna Nowicka

Opracowanie:

Justyna Polewska-Nowicka

Komentarze (5)

Pytam

2026-07-29

Litości. Adam Budak bezceremonialnie spożywał alkohol w godzinach pracy, w kilka miesięcy doprowadził do zaległości w płatnościach na blisko 200 tysięcy po pierwszym kwartale nowego roku, oburzał się na istnienie czegoś takiego jak dyscyplina finansów publicznych i prawo zamówień publicznych, nie miał najmniejszego pojęcia o zarządzaniu instytucją publiczną, a na deser ostentacyjnie poniżał ludzi. Mało?

Racjonalny

2026-07-20

Czytam artykuł i komentarze i włos mi się na głowie jeży. Facet doprowadził instytucję na skraj bankructwa kupując sobie meble do gabinetu i urządzając kolacje na 100 osób za publiczne pieniądze, ludzie się masowo zwalniali, były przypadki załamań nerwowych i ataków paniki... To są fakty, a nie "kuluarowe plotki" czy informacje z "krakowskich salonów". Co więcej, jest to model który Pan Budak stosował w innych instytucjach (Praga, Hannover) i też są na to dowody. Pani Ministra pisze, że poprawie uległo traktowanie artystów i odwiedzających - ale jakim kosztem? Zdrowia pracowników? I nie, nikt z pracujących tam osób nie ma wielkiego ego, nie ma żadnej "starej ekipy" lojalnej wobec Potockiej, ani leniwych roszczeniowych osób, którzy "woleli stary chlew". Są normalni ludzie, którzy chcieli pracować w instytucji szanującej ich i respektującej kodeks pracy. Ale w sumie czego się spodziewać po tekście napisanym przez osobę, która od wielu lat przyjaźni się z Adamem Budakiem i dawała wielokrotnie temu wyraz...

Niezależny Krk

2026-07-20

Jeśli wierzyć kuluarowe plotkom, cała ta burza wokół MOCAK-u to w dużej mierze robota starej ekipy lojalnej wobec Marii Anny Potockiej. Masza odeszła, ale jej duch i przyzwyczajenia zostały w ścianach muzeum na dobre. Gdy nowy dyrektor wszedł z buta, zaczął robić rewolucje i żądać standardów, część załogi po prostu spanikowała. Dla ludzi przyzwyczajonych przez lata do starych układów i specyficznego stylu zarządzania, nagłe europejskie ambicje i twarde zasady okazały się za ciężkie do przełknięcia. Najwygodniej było więc podnieść larum o mobbing, wywołać skandal i wrzucić węgiel do pieca pod dymisję Budaka – żeby przypadkiem stołki i stare przywileje nie ucierpiały. Krótko mówiąc: pracownicy chcieli „świeżego powietrza”, ale kiedy dostali wiatr prosto w oczy, podłożyli ogień pod całą instytucję, bo woleli stary, duszny, ale bezpieczny chlew.

Literat

2026-07-20

Plotki na krakowskich salonach stają się coraz głośniejsze i – jeśli wierzyć miejskiemu echu – Maria Anna Potocka znów jest regularnie widywana w murach MOCAK-u. Wygląda na to, że po ekspresowym odwołaniu Adama Budaka dawna dyrektorka nie marnuje czasu i coraz śmielej wraca na „stare śmieci”. Dla wielu obserwatorów to jasny sygnał, że teorie o wewnętrznym spisku i czyszczeniu przedpola pod jej powrót wcale nie były wyssane z palca. Oficjalnie w muzeum trwa audyt i przygotowania do nowego konkursu, ale nieoficjalnie atmosfera gęstnieje, a regularna obecność „Maszy” w instytucji tylko podsyca spekulacje, że dawne układy wciąż mają się świetnie i trzymają MOCAK w garści

rem

2026-07-18

Tak sobie myślę, że wiele osób zatrudnionych w MOCAK-u ma wielkie ego i stąd też biorą się problemy. Tymczasem zejdźmy na ziemię i zdajmy sobie sprawę, że (w niczym im nie ujmując) nie uczestniczą w niczym znaczącym czy wielkim. W dzisiejszym świecie wykorzystania algorytmów sztucznej inteligencji czy postępów w biotechnologii gdzie indziej skierowane jest zainteresowanie społeczeństwa.

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Czy odwołanie dyrektora MOCAK-u rozwiązało problem? "Do trzech razy sztuka"

Rozwiązanie na pięć minut

Niefortunne zestawienie

"Ambiwalencje wokół dyrektora"

Kultura i polityka

Komentarze (5)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Dlaczego narzekamy? Kiedy daje ulgę, a kiedy zaczyna szkodzić?

52 osoby potrzebowały pomocy w Tatrach. Tragiczny finał akcji nad Morskim Okiem

Studentka krakowskiej AGH z brązowym medalem ME w kolarstwie górskim!

Remont Alei Słowackiego w Krakowie. Kierowców i pieszych czekają utrudnienia

Lista Niezapomnianych Przebojów Not: 1629 16.08.2026

Folkowe serce regionu. Karpaty Offer

Piękny Jaś króluje nad Jeziorem Rożnowskim. Robią z niego nawet tacos i lody

Trudne powroty z długiego weekendu. Korki, wypadki, utrudnienia

Najlepsze pierogi wybrane, ale smaków jest znacznie więcej. Festiwal Pierogów w Krakowie

Cracovia zwycięża z Rakowem. Czy górą okaże się także Wisła? RELACJA MINUTA PO MINUCIE

Dramatyczny finał wesela w Wadowicach. Nie żyje nieproszony gość

Remont torowiska na ul. Limanowskiego. Duże zmiany w komunikacji miejskiej

Burze i opady deszczu na południowym wschodzie; w poniedziałek ochłodzenie

Wypadek motocyklisty na Sądecczyźnie

Tragiczna doba w Tatrach. Turysta nie żyje, ratownicy TOPR interweniowali blisko 30 razy

Granią ku Śpiącemu Rycerzowi. Szlak z Kasprowego Wierchu na Giewont

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 9. - Kraków leczył wodą. Historia dwóch zapomnianych uzdrowisk

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 8. - Zniknęły rodzinne apteki. Jak PRL zmienił farmację w Krakowie

Dieta a zdrowa skóra. Fakty, mity i to, co naprawdę działa

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 7. - Bez nich medycyna nie mogłaby istnieć

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Czy odwołanie dyrektora MOCAK-u rozwiązało problem? "Do trzech razy sztuka"

Rozwiązanie na pięć minut

Niefortunne zestawienie

"Ambiwalencje wokół dyrektora"

Kultura i polityka

Komentarze (5)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Dlaczego narzekamy? Kiedy daje ulgę, a kiedy zaczyna szkodzić?

52 osoby potrzebowały pomocy w Tatrach. Tragiczny finał akcji nad Morskim Okiem

Studentka krakowskiej AGH z brązowym medalem ME w kolarstwie górskim!

Remont Alei Słowackiego w Krakowie. Kierowców i pieszych czekają utrudnienia

Lista Niezapomnianych Przebojów Not: 1629 16.08.2026

Folkowe serce regionu. Karpaty Offer

Piękny Jaś króluje nad Jeziorem Rożnowskim. Robią z niego nawet tacos i lody

Trudne powroty z długiego weekendu. Korki, wypadki, utrudnienia

Najlepsze pierogi wybrane, ale smaków jest znacznie więcej. Festiwal Pierogów w Krakowie

Cracovia zwycięża z Rakowem. Czy górą okaże się także Wisła? RELACJA MINUTA PO MINUCIE

Dramatyczny finał wesela w Wadowicach. Nie żyje nieproszony gość

Remont torowiska na ul. Limanowskiego. Duże zmiany w komunikacji miejskiej

Burze i opady deszczu na południowym wschodzie; w poniedziałek ochłodzenie

Wypadek motocyklisty na Sądecczyźnie

Tragiczna doba w Tatrach. Turysta nie żyje, ratownicy TOPR interweniowali blisko 30 razy

Granią ku Śpiącemu Rycerzowi. Szlak z Kasprowego Wierchu na Giewont

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 9. - Kraków leczył wodą. Historia dwóch zapomnianych uzdrowisk

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 8. - Zniknęły rodzinne apteki. Jak PRL zmienił farmację w Krakowie

Dieta a zdrowa skóra. Fakty, mity i to, co naprawdę działa

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 7. - Bez nich medycyna nie mogłaby istnieć

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię