- A
- A
- A
Emancypantki "Pod Lupą"
28 listopada minie 98. rocznica wydania przez Tymczasowego Naczelnika Państwa, Józefa Piłsudskiego, dekretu o ordynacji wyborczej i wyborach do Sejmu Ustawodawczego. Na mocy tego rozporządzenia prawa wyborcze (czynne i bierne) uzyskały kobiety. Ta decyzja opłacała się politykom. Kobiety stanowiły nową grupę wyborczą, która w wielu kluczowych sprawach mogła zadecydować o powodzeniu. Decyzji tej sprzyjał także klimat panujący wówczas w Europie i fakt, że po rozpadzie Monarchii Habsburgów powstało wiele nowych państw. Ale nie byłoby tej decyzji bez kilkudziesięciu lat pracy i starań polskiego ruchu emancypacyjnego. W cyklu Pod lupą przedstawiamy Państwu w tym tygodniu pięć wybitnych postaci związanych z Krakowem, którym kobiety zawdzięczają uzyskanie praw wyborczych w 1918 r. Audycja na antenie Radia Kraków od poniedziałku do piątku o 11:40.
Maria Siedlecka
Aktywistka społeczna. Mieszkała w rodzinnej kamienicy „Pod Rakiem” przy ul. Szpitalnej 7, gdzie mieściła się czytelnia dla kobiet działająca na rzecz kształcenia kobiet i uzyskania przez nie praw wyborczych. Współpracowała z Marią Turzymą i Marią Bujwidową. W 1895r. wraz z Bujwidową wstąpiła do Stowarzyszenia Pomocy Naukowej dla Polek im. Z. Kraszewskiego, które wspierało kobiety w dążeniu do uzyskania wykształcenia, także za granicą. Wspólnie z Bujwidową walczyła o utworzenie pierwszego na ziemiach polskich gimnazjum dla kobiet. Pierwszy rocznik kobiet zdawał maturę w Krakowie w 1900r.
Kamienica pod Rakiem. Fot. Ewa Furgał

Zofia Emilia Daszyńska-Golińska de domo Poznańska, ps. Jaskółka (ur. 6 sierpnia 1866 w Warszawie, zm. 19 lutego 1934 tamże). Fot. NAC
Pochodząca ze zubożałego ziemiaństwa ekonomistka, socjolożka i działaczka społeczna, senator II kadencji w II RP.
Ukończyła ekonomię na Uniwersytecie w Zurychu, gdzie jako pierwsza kobieta obroniła doktorat w 1891. Zajmowała się historią gospodarki i ekonomią polityczną. Była członkinią Klubu Politycznego Kobiet Postępowych. Angażowała się także w działalność społeczną, zwłaszcza w walkę z alkoholizmem i o równouprawnienie kobiet.
Po powrocie z zagranicy mieszkała w Krakowie.
W latach 1928–1930 była senatorem RP II kadencji z listy BBWR.

Maria Turzyma, właściwie Maria Wiśniewska z domu Głowacka (ur. ok. 1860, zm. 1922)
Polska pisarka i publicystka działająca na rzecz dopuszczenia kobiet do studiowania na uniwersytetach i uzyskania przez nie praw wyborczych. W latach 1902 – 1905 wydawała w Krakowie – prawdopodobnie ze środków własnych - pismo "Nowe Słowo", poświęcone kwestii emancypacji kobiet.

Maria Dulębianka herbu Alabanda (ur. 21 października 1861 w Krakowie, zm. 7 marca 1919 we Lwowie)
Wybitna malarka i działaczka społeczna. Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Malarstwa uczyła się pod kierunkiem Jana Matejki. Nie mogła studiować w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie przyjmowano wyłącznie mężczyzn, wyjechała więc do Paryża. Tam studiowała w Académie Julian. Była utalentowaną portrecistką.
Spotkanie Marii Konopnickiej poszerzyło jej zainteresowania o sprawy społeczne. Zaangażowała się w działania na rzecz równouprawnienia kobiet. Po śmierci Konopnickiej w 1910r. była organizatorką pogrzebu poetki we Lwowie, który przerodził się w wielką manifestację patriotyczną mieszkających tam Polaków. Zakładała ochronki dla dzieci i kuchnie dla biednych. Za swój patriotyzm zapłaciła najwyższą cenę. 7 marca 1919 zmarła na tyfus, którym zaraziła się od polskich żołnierzy. Przed śmiercią udało się jej spełnić dwa największe marzenia: Polska odzyskała niepodległość, a kobiety uzyskały prawa wyborcze. Pogrzeb Marii Dulębianki był jedną z największych manifestacji żałobnych we Lwowie.

O bohaterkach naszego cyklu opowiadają Ewa Furgał i Natalia Sarata z Fundacji Przestrzeń Kobiet:

Kazimiera Bujwid z domu Klimontowicz (ur. 16 października 1867 w Warszawie, zm. 8 października 1932 w Krakowie). Zdjęcie pochodzi z nieistniejącego Muzeum Odona Bujwida.
Jedna z najwybitniejszych postaci polskiego ruchu emancypacyjnego. Jako słuchaczka Uniwersytetu Latającego ukończyła nauki biologiczne. Żona i współpracowniczka Odona Bujwida. Od 1918 r. kierowała założonym przez niego Zakładem Produkcji Surowic i Szczepionek. W czasie I wojny światowej wraz z mężem i najstarszą córka lekarką prowadziła szpital dla rannych żołnierzy Legionów Polskich.
Równorzędnie z działalnością naukową, angażowała się w walkę o prawa kobiet do edukacji. Zajmowała się organizacją i zarządzaniem krakowskiej czytelni dla kobiet. Była przewodniczącą Towarzystwa Gimnazjalnej Szkoły Żeńskiej. To dzięki niej w 1896 r.w Krakowie powstało pierwsze na ziemiach polskich gimnazjum dla dziewcząt z programem i maturą równorzędną jak w gimnazjach męskich. W roku 1910 jako delegatka z Galicji brała udział w kongresie spraw kobiecych w Paryżu. W 1912 była delegatką na I Zjazd Austriacki w sprawie praw wyborczych dla kobiet.
Komentarze (0)
Najnowsze
-
21:19
„Noce i dnie Ziemi Miechowskiej” Wspomnienia Augustyna Szpora z Rzemiędzic
-
21:00
Czy każdy z nas może zostać hejterem?
-
21:00
Mamo, kup mi! Kiedy dziecięca zachcianka staje się konsumpcjonizmem?
-
19:26
Ten remont już kosztuje prawie 20 mln zł. Chodzi o zachodnią obwodnicę Nowego Sącza
-
18:40
Donald Tusk: przejścia graniczne będą działać w specjalnym trybie
-
17:54
Lista Niezapomnianych Przebojów. Not. 1633 (13 września 2026)
-
16:24
Gorzkie Święto Owocobrania w Łącku. „To najgorszy rok od dekady”
-
16:10
Park Ratuszowy pełen dyń. Trwa 14. Festiwal Zaklęte w Dyni
-
15:42
Krakowianie wybrali, teraz zaczynają się prace. Nad Sudołem powstanie rzeczny park
-
14:46
Kropla po kropli, smak po smaku. Tak Łącko świętuje Owocobranie
-
14:45
Kibic zaatakował ostrym narzędziem innego kibica. 49-latek trafił do szpitala
-
14:41
NA GRANICZNYCH PRZEJŚCIACH
-
12:05
Kolejna porażka Cracovii
-
11:59
Wieczysta Kraków cały czas czeka na wygraną
-
11:49
Tłumy przed teatrem w Tarnowie. Trwa casting do serialu Netflixa "Noce i Dnie"
-
11:28
Chcesz wystąpić w serialu Netflixa? W Tarnowie trwa casting do „Nocy i Dni”
-
13:14
Tomasz Habdas - W góry! Na pogranicze Polski, Czech i Słowacji
-
10:45
Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 13 - Narutowicz – szpital nowoczesnego Krakowa
-
15:05
Białaczka, z którą można żyć