Wydawałoby się, że o partyzantce w czasie okupacji i oddziałach niepodległościowych wiemy już bardzo dużo, ale wciąż wychodzą z cienia nowe fakty które powodują, że musimy uzupełniać naszą wiedzę o tamtych czasach, a prozaiczne stwierdzenie, że wojna deprawuje przybiera postać czynów konkretnych żołnierzy, członków okupacyjnej partyzantki i niepodległościowego podziemia. O trudnej i niejednoznacznej prawdzie o polskiej partyzantce, kiedy bohaterstwo miesza się ze zbrodnią dyskutowali w Kole kultury 13 kwietnia goście Jolanty Drużyńskiej, Jerzy Wójcick, dziennikarz, autor książki pt „Oddział. Między AK a UB – historia żołnierzy „Łazika” oraz Dawid Golik, historyk i politolog autor wielu publikacji i książek o podziemiu niepodległościowym i partyzantce na Sądecczyźnie.
Posłuchaj wypowiedzi
Głównym bohaterem programu był Jan Wąchała ps „Łazik” a także działalność jego patrolu likwidacyjnego „Orzeł,” wchodzącego później w skład I Pułku Strzelców Podhalańskich AK na Sądecczyźnie.
Kpr. Jan Wąchała wsławił się wieloma akcjami przeciwko Niemcom czy ubowcom. Brawurowy atak jego oddziału samoobrony na więzienie UB w Limanowej, był jedną z najgłośniejszych akcji po wojnie na terenach Sądecczyzny . Do niejednoznacznej oceny „Łazika” z pewnością przyczyniło się zbyt łatwe przez niego naciskanie spustu. Ofiarami padali ci z wyrokami i ci zabijani „ na wszelki wypadek”. W jego postepowaniu często mieszał się „szlachetny etos rycerskiego akowca” z bandytą, wykorzystującym akowskie symbole do prywatnych celów.
Jan Wąchała został zabity w kwietniu 1946 roku nad Kamienicą przez partyzantów z oddziału Józefa Kurasia „Ognia”, który wydał na niego wyrok śmierci za rabunek i zabicie dwóch kupców żydowskich. Paradoksem jest, że „Łazik” został zlikwidowany w trakcie szmuglowania obywateli żydowskich za granicę. Razem z nim zabitych zostało kilkunastu Żydów z ponad 20 osobowej grupy. Dowodzący podówczas grupą „Żbik” i „Śmigły” podczas późniejszego procesu za przynależność do podziemia niepodległościowego, sądzeni byli również i za tę zbrodnię. Po wyjściu z więzienia negowali swój udział w „akcji” nad Kamienicą. Miejscowi zabicie Żydów nad Kamienicą przypisywali „Łazikowi”.
Do dziś historycy mają problem z oceną tych wydarzeń, pewne jest jednak to, że to żołnierze z oddziału „Ognia” pociągnęli za spust. Nie wiadomo jednak czy działali pod wpływem impulsu i z chęci rabunku czy z rozkazu dowódcy. Gdy toczył się proces w tej sprawie, „Ogień” nie żył już od pół roku.
Polskie podziemie pełne było sprzecznych postaw.
- Mamy młodych ludzi, którzy walczą z orzełkami w koronie – mówił w programie Dawid Golik - i są częścią takiej dużej niepodległościowej rodziny, bo tego nie możemy im zabrać, że walczyli o niepodległą Polskę, ale którzy popełniają także czyn bandycki.
- To nie byli chłopcy malowani – dodawał Jerzy Wójcik, autor książki „Oddział "
jd
