"Jestem na urlopie, ale wciąż jestem w pracy". Kiedy zaangażowanie zmienia się w pracoholizm?

Nie każdy, kto pracuje długo, jest pracoholikiem i nie każdy, kto kocha swoją pracę, powinien spędzać przy niej każdą wolną chwilę. O różnicy między zdrowym zaangażowaniem a pracoholizmem decydują nie tylko liczba godzin, ale przede wszystkim motywacja, zdolność do odpoczynku i to, jaką funkcję praca pełni w życiu człowieka. Psycholożki z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. Diana Kusik i dr Joanna Kłosowska wraz ze współautorką badań prof. Aleksandrą Tokarz – przyglądają się mechanizmom, które sprawiają, że dla jednych praca jest źródłem energii i sensu, a dla innych staje się sposobem radzenia sobie z lękiem, niskim poczuciem własnej wartości i problemami, od których trudno uciec. Gościniami Sylwii Paszkowskiej były prof. Diana Kusik i dr Joanna Kłosowska.

Zdjęcie ilustracyjne/fot. pexels

Posłuchaj rozmowy

Pracoholizm a zdrowe zaangażowanie

Osoba, która po wielu miesiącach intensywnej pracy wyjeżdża na dłuższy urlop, ale pozostawia telefon służbowy w gotowości, tak naprawdę nie odpoczywa. Formalnie jest na wakacjach, ale nadal znajduje się w pracy. Osoba zaangażowana może pracować intensywnie, podejmować wyzwania i być bardzo skoncentrowana na swoich obowiązkach. Praca może dawać jej satysfakcję, poczucie sensu i radość, ale potrafi się od niej odłączyć. Wie, kiedy zakończyć dzień pracy. Potrafi spędzić weekend bez zaglądania do służbowej skrzynki. Na urlopie rzeczywiście odpoczywa. Pracoholizm działa inaczej. Pojawia się wewnętrzny przymus pracy i trudność z zatrzymaniem się nawet wtedy, gdy organizm i psychika potrzebują regeneracji. Człowiek może fizycznie siedzieć na kanapie, ale mentalnie wciąż analizować zakończony projekt, planować kolejne zadania i zastanawiać się, czy zrobił wszystko wystarczająco dobrze. To właśnie ta niemożność "wyłączenia się" jest znacznie bardziej charakterystyczna dla problemu niż sama liczba przepracowanych godzin.

Młodsze pokolenie nie jest "przyrośnięte do biurka". Zupełnie inaczej funkcjonują w kontekście swojego podejścia do pracy. Nie definiują swojej tożsamości wyłącznie przez pracę zawodową. Większego znaczenia nabiera dla nich równowaga między życiem zawodowym a prywatnym. Warto uważać na to, by zdrowego stosunku do pracy nie utożsamiać z przekonaniem, że pracy ma być niewiele – mówią.

Praca zajmuje ogromną część dorosłego życia. Jest źródłem dochodu, ale może być także miejscem rozwoju, relacji społecznych, osiągnięć, satysfakcji i poczucia sensu. Trudno więc sprowadzać ją wyłącznie do przykrego obowiązku, który trzeba jak najszybciej wykonać. Zdrowa relacja z pracą znajduje się pomiędzy dwiema skrajnościami: całkowitym poświęceniem jej życia oraz emocjonalnym wycofaniem. Chodzi o taką formę zaangażowania, która wzbogaca życie, zamiast zajmować całe jego miejsce.

Pracoholik niekoniecznie kocha swoją pracę

Pracoholizm może z zewnątrz przypominać ogromną pasję. Pracownik jest ambitny, podejmuje kolejne zadania, rozwija kompetencje, zostaje po godzinach i nieustannie chce osiągać więcej, ale pod powierzchnią tych samych zachowań mogą kryć się zupełnie inne motywacje. Dla osoby zaangażowanej praca sama w sobie może być źródłem satysfakcji. Dla pracoholika praca może stać się narzędziem regulowania trudnych emocji. W tym drugim przypadku człowiek pracuje niekoniecznie dlatego, że sprawia mu to przyjemność. Pracuje, żeby nie czuć lęku, nie myśleć o problemach, by uniknąć poczucia winy lub udowodnić sobie i innym własną wartość. To mechanizm, który łatwo może zamienić się w błędne koło. Pojawia się napięcie lub lęk. Człowiek zaczyna pracować, ponieważ praca pozwala mu poczuć kontrolę i chwilową ulgę. Jednocześnie nadmiar pracy powoduje wyczerpanie, problemy w relacjach i coraz większe zaniedbania innych obszarów życia. To generuje kolejne trudne emocje, więc człowiek jeszcze intensywniej ucieka w pracę.

Badania nad różnicą między zaangażowaniem a pracoholizmem pokazują, że kluczowe znaczenie ma motywacja. To ona pomaga zrozumieć, dlaczego podobne zachowanie może mieć zupełnie inne psychologiczne znaczenie. Jedną z najważniejszych osi jest radość i poczucie sensu. Osoba zaangażowana czerpie satysfakcję z tego, co robi. Może być zmęczona po wymagającym dniu, ale ma poczucie, że jej wysiłek był wartościowy. Drugą kwestią jest przymus. Pracoholik nie tyle chce pracować, ile czuje, że musi. Nawet gdy rozsądek podpowiada, że powinien skończyć, trudno mu się zatrzymać. Kolejny obszar to regulowanie emocji. Praca może być dla pracoholika sposobem na obniżenie lęku, napięcia czy poczucia niepewności. I wreszcie poczucie własnej wartości. Jeśli człowiek uzależnia przekonanie o swojej wartości od sukcesów zawodowych, każda porażka może zostać odebrana nie jako niepowodzenie konkretnego zadania, lecz jako dowód własnej bezwartościowości.

Prof. Diana Kusik i dr Joanna Kłosowska

Autor:

Sylwia Paszkowska

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

"Jestem na urlopie, ale wciąż jestem w pracy". Kiedy zaangażowanie zmienia się w pracoholizm?

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Kraków wśród najlepszych miast świata dla pokolenia Z. Jako jedyne miasto z Polski

Art Piknik w Krakowie. Trzy dni sztuki i spotkania ponad podziałami