Co piąty student nie czyta ze zrozumieniem? Pedagożka: problem zaczyna się wcześniej

Co piąty student w Polsce nie potrafi czytać ze zrozumieniem – wynika z badań OECD przywołanych w rozmowie Radia Kraków. Prof. Anna Sajdak-Burska z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego nie zgadza się jednak z tezą, że odpowiedzią powinien być powrót studentów do szkoły podstawowej. Jej zdaniem to szkoła podstawowa i średnia powinny zmienić model kształcenia, a szczególnie model egzaminowania.

Fot. Pexels

Posłuchaj rozmowy

Studenci do podstawówki? Nie tędy droga

Pytanie, czy statystyczny student powinien wrócić do szkoły podstawowej, było prowokacyjne. Prof. Anna Sajdak-Burska odpowiada na nie jednoznacznie: problem nie leży wyłącznie po stronie młodych ludzi, ale w sposobie, w jaki przez lata przygotowuje się ich do uczenia.

To szkoła podstawowa i średnia powinny zmienić swój model kształcenia, a zwłaszcza model egzaminowania

– mówiła w Radiu Kraków.

Jej zdaniem pęknięcie pojawia się między szkołą średnią, maturą i studiami. Szkoła przygotowuje do zdawania egzaminu, a uczelnia oczekuje samodzielnego studiowania, odpowiedzialności za własne uczenie się, kreatywności, współpracy i rozwiązywania problemów.

To przejście bywa dla wielu studentów trudne, ale profesor zaznacza, że nie warto popadać w katastrofizm. W swojej pracy spotyka wielu młodych ludzi, którzy przeczą tezie o powszechnej słabości studentów.

Szkoła nie uczy, jak się uczyć

Prof. Sajdak-Burska podkreśla, że szkoła zbyt rzadko uczy samodzielności i sprawczości. Jej zdaniem duży wpływ miał na to system egzaminów zewnętrznych, który miał zapewnić porównywalność wyników, ale stopniowo wzmacniał uczenie pod test.

W praktyce wielu uczniów ostatnie lata nauki poświęca nie na głębokie rozumienie wiedzy, lecz na przygotowanie do jak najlepszego wyniku na egzaminie. Dotyczy to zwłaszcza matury.

Ekspertka zwraca uwagę, że takie uczenie często opiera się na pamięciowym odtwarzaniu informacji. Wiedza zdobywana w ten sposób szybko znika, bo nie zostaje włączona w szerszy system rozumienia.

Jeśli uczenie jest pamięciowe, a nie polega na budowaniu rozumienia, to taka wiedza nie jest wmontowana w żaden system

– tłumaczy.

Czy studenci z zagranicy zmienią polskie uczelnie?

„Nie myśl samodzielnie, myśl o kluczu”

Jednym z symboli problemu jest uczenie pod klucz odpowiedzi. Prof. Sajdak-Burska przypomina, że wielu uczniów słyszało w szkole, by nie koncentrować się na własnej interpretacji, ale na tym, czego może oczekiwać egzaminator.

W rozmowie pojawił się także przykład autorów współczesnych tekstów, których interpretacje egzaminacyjne bywały rozbieżne z intencjami samych twórców. Profesor wskazuje to jako ilustrację szerszego zjawiska: system egzaminacyjny może uczyć ostrożności, dopasowywania się i odgadywania klucza, a nie samodzielnego myślenia.

Tymczasem studia wymagają czegoś odwrotnego: krytycznego namysłu, stawiania pytań, interpretowania i konstruowania wiedzy.

Czy nauczyciele są gotowi na dzisiejszy świat?

W rozmowie pojawił się również wątek kompetencji nauczycieli i akademików, poruszony w tekście dr. Marcina Kędzierskiego w „Tygodniku Powszechnym”. Prof. Sajdak-Burska nie odrzuca tej diagnozy, ale uważa, że obraz jest bardziej zróżnicowany.

Przyznaje, że aby zostać nauczycielem akademickim, wciąż najważniejsze są kompetencje badawcze: publikacje, granty, projekty i osiągnięcia naukowe. Kompetencje dydaktyczne rzadko są formalnym warunkiem wejścia do pracy akademickiej.

Jednocześnie podkreśla, że coraz więcej uczelni – w tym Uniwersytet Jagielloński – inwestuje w rozwój dydaktyczny kadry. Chodzi o wsparcie w stosowaniu nowoczesnych technologii, metod aktywizujących i sposobów pracy, które pobudzają studentów do myślenia.

Mniej katedry, więcej aktywnego uczenia

Prof. Sajdak-Burska wskazuje, że współczesna dydaktyka akademicka nie powinna polegać wyłącznie na wyjściu wykładowcy „na katedrę” i wygłoszeniu wiedzy z podręcznika. Coraz ważniejsze staje się tworzenie sytuacji, w których studenci sami konstruują wiedzę, dyskutują, analizują i sprawdzają różne interpretacje.

To szczególnie ważne w dobie sztucznej inteligencji. Skoro dostęp do informacji jest coraz łatwiejszy, uczelnia musi mocniej uczyć krytycznego myślenia, rozpoznawania półprawd, postprawdy i sposobów dekonstrukcji wiedzy.

Do tego potrzebne są jednak nie tylko narzędzia technologiczne, ale przede wszystkim aktywne uczenie się i przestrzeń do dyskusji.

Reforma Gowina: więcej władzy, ale wszystko zależy od ludzi

Pytana o skutki reformy szkolnictwa wyższego Jarosława Gowina, prof. Sajdak-Burska ocenia, że nie zawsze była ona bezpośrednio widoczna dla samych studentów. Dała im pewne większe możliwości wpływu na wybór władz uczelni, ale przede wszystkim zmieniła ustrój prawny szkół wyższych.

Jednym z efektów reformy było wzmocnienie pozycji rektora. Profesor zwraca uwagę, że taki model może działać różnie, w zależności od tego, kto sprawuje władzę.

Na jednych uczelniach centralizacja może być wykorzystywana negatywnie, na innych funkcjonuje model bardziej kolegialny, partycypacyjny i oparty na słuchaniu różnych głosów.

Nie ma jednego modelu dla wszystkich

Jak powinno zmienić się kształcenie? Prof. Sajdak-Burska podkreśla, że nie istnieje jeden uniwersalny model dobry dla wszystkich kierunków i wszystkich sytuacji.

Inaczej wygląda edukacja humanistyczna, oparta na pracy z tekstem i krytycznej interpretacji, inaczej zajęcia w laboratorium chemicznym, inaczej kształcenie na fizyce, filologii czy archeologii. Inne metody są potrzebne na początku studiów, kiedy trzeba zbudować fundament wiedzy, a inne na etapach specjalizacyjnych, gdy student ma działać w sytuacjach problemowych i uczyć się podejmowania ryzyka.

Współczesne modele edukacyjne powinny korzystać z najnowszych osiągnięć psychologii uczenia się, dydaktyki i dydaktyki akademickiej. Powinny też uwzględniać różnorodność dyscyplin i celów kształcenia.

Student w centrum procesu

Jedną z kluczowych zasad nowoczesnego kształcenia jest – zdaniem profesor – nastawienie na studenta. Nie oznacza to obniżania wymagań, ale traktowanie studenta jako aktywnego uczestnika procesu uczenia się.

W praktyce chodzi o wykorzystywanie jego zasobów, doświadczeń i sposobów myślenia podczas zajęć. Ważna jest również personalizacja, rozumiana nie technicznie, jako dopasowanie czcionki czy grafiki, ale relacyjnie: jako budowanie kontaktu z drugim człowiekiem.

Uczelnia powinna tworzyć przestrzeń, w której student nie tylko odbiera wiedzę, ale także ją przetwarza, kwestionuje, sprawdza i stosuje.

Praca grupowa to nie „sklejanie puzzli”

W rozmowie mocno wybrzmiał także temat pracy zespołowej. Prof. Sajdak-Burska zgadza się, że współczesna nauka jest coraz bardziej interdyscyplinarna i zespołowa. Dlatego uczelnie powinny kształcić kompetencje społeczne: umiejętność współpracy, działania w różnych rolach i liderowania grupie.

Problem w tym, że wielu studentów przychodzi na uczelnię z błędnym rozumieniem metody projektowej. Zamiast realnie pracować razem, dzielą zadanie na części, każdy przygotowuje swój fragment, a jedna osoba skleja całość.

Prawdziwa praca zespołowa wymaga wspólnego myślenia, dyskusji, rozwiązywania problemów i budowania odpowiedzialności za całość zadania.

Kompetencje transwersalne, czyli przydatne wszędzie

Zdaniem prof. Sajdak-Burskiej kluczem jest budowanie kompetencji transwersalnych, czyli uniwersalnych umiejętności przydatnych w różnych zawodach i sytuacjach. Należą do nich m.in. krytyczne myślenie, współpraca, komunikacja, rozwiązywanie problemów i gotowość do uczenia się przez całe życie.

To kompetencje cenione przez pracodawców, ale też niezbędne w świecie, w którym wiedza szybko się zmienia, a sztuczna inteligencja przejmuje część zadań opartych na prostym odtwarzaniu informacji.

Dlatego spór o to, czy studenci czytają ze zrozumieniem, jest w gruncie rzeczy sporem o cały model edukacji: od szkoły podstawowej, przez maturę, po uniwersytet.

Autor:

Patryk Kubiak

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Co piąty student nie czyta ze zrozumieniem? Pedagożka: problem zaczyna się wcześniej

Studenci do podstawówki? Nie tędy droga

Szkoła nie uczy, jak się uczyć

„Nie myśl samodzielnie, myśl o kluczu”

Czy nauczyciele są gotowi na dzisiejszy świat?

Mniej katedry, więcej aktywnego uczenia

Reforma Gowina: więcej władzy, ale wszystko zależy od ludzi

Nie ma jednego modelu dla wszystkich

Student w centrum procesu

Praca grupowa to nie „sklejanie puzzli”

Kompetencje transwersalne, czyli przydatne wszędzie

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Muzeum Fischera w Bochni

Ile jest soli w kopalni w Bochni? "Małopolska na dwóch kółkach. Sezon 2" zjechała pod ziemię

Akcja w krakowskich parkach przyciągnęła tłumy. Niestety wandali też

Co piąty student nie czyta ze zrozumieniem? Pedagożka: problem zaczyna się wcześniej

Zapłacisz za liczbę przejechanych kilometrów? Kraków ogłosił przetarg na nowy system

Nowe przepisy zaniepokoiły wolontariuszy. Czy stowarzyszenie "Przytul Sierściucha" będzie działać dalej?

Tarnów uchwalił plan ogólny. To ważna zmiana dla przyszłych inwestycji

Dlaczego w Polsce brakuje ławników?

Antyukraińskie dyskoteki na Rynku. Prawnicy: miasto ma narzędzia, by reagować

Ministra kultury Marta Cienkowska: konkurs na dyrektora Opery Krakowskiej powinien się odbyć

Przynależność w ruchu. Krakowski Festiwal Tańca po raz szósty

Przetarg na autobusy w Wadowicach. Burmistrz zawiadomił prokuraturę

Letni sezon artystyczny Teatru Witkacego 2026

Zderzenie auta z ciężarówką w Mordarce, jedna osoba ranna

Jest śledztwo ws. zniszczonych kapliczek w Kalwarii Zebrzydowskiej

Jaki jest twój fenotyp otyłości?

Wypadek na DK79 w Jaksicach. Droga była zablokowana

Lex szarlatan i surowe kary. Dr Kosmaty: "Kara ma być sprawiedliwą odpłatą za krzywdę"

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 6. - Matka i dziecko. Jak Kraków uczył się nowoczesnej opieki

Przełom w leczeniu chorób jelit. Biologia i dieta zmieniają życie pacjentów

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię