„Od początku XXI wieku w Polsce przeprowadzono setki ekshumacji, których celem było odnalezienie ofiar II wojny światowej i terroru komunistycznego – pisze Dawid Golik . Działania te były inicjowane głównie przez instytucje państwowe. Niewątpliwie działania te rezonują w różnych przestrzeniach pamięci – zbiorowej i indywidualnej, kultywowanej przede wszystkim wśród rodzin ofiar. Osoby zaangażowane w same poszukiwania stają się również ważnymi repozytoriami wiedzy. Doświadczenia te tworzą osobną narrację, która ostatecznie stanowi finałowy element opowieści o życiu i śmierci pomordowanych. Szerzej – staje się wstępem do upowszechniania wiedzy o ich życiu i upamiętniania ich”.
W marcu 2017 roku podczas uroczystości związanych z Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych, które odbyły się na Placu Piłsudskiego w Warszawie Krzysztof Szwagrzyk, dyrektor Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN mówił : „Powracamy po swoich, by ich odnaleźć. By ich opatrzeć na drogę. A tym, który dany jest ten zaszczyt - pracownicy Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, rzesze wolontariuszy, którzy z nami pracują i wierzę, że będą czynili to nadal - wiedzą, że nie prowadzimy wykopalisk, ale dotykamy świętości…”
Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej (BPiI IPN) to zespół historyków, archiwistów, archeologów, specjalistów z dziedziny antropologii, medycyny sądowej i genetyki. "Nie są to zwyczajne prace archeologiczne, które mają za zadanie tylko odnaleźć szczątki i zidentyfikować ludzi. Jest to sprawa wagi państwowej. W ten sposób państwo polskie, ale też my jako obywatele upominamy się o naszych bohaterów!” – podkreśla prof. Krzysztof Szwagrzyk.
Misją Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN – czytamy na stronie instytucj i- jest odnalezienie i identyfikacja ofiar systemów totalitarnych i czystek etnicznych z lat 1917-1989 oraz zwrócenie ich rodzinom i Polsce.
Biuro w obecnym kształcie zostało powołane do istnienia w 2016 r. na mocy nowelizacji ustawy o IPN, jednak prace poszukiwawcze pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka, obecnego wiceprezesa IPN i dyrektora Biura Poszukiwań i Identyfikacji, były prowadzone już od 2003 r. Każdego roku zespół pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka bada blisko 50 lokalizacji (głównie tereny cmentarne, leśne, ale także miejskie, w tym dawne siedziby Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego). Pracownicy zespołu pracują także poza granicami Polski (Litwa, Niemcy, Gruzja, Białoruś, Ukraina), odnajdując szczątki kolejnych osób, z których wiele zostało zidentyfikowanych \
M.in.
13 lipca 2026 roku rozpoczęły się prace ekshumacyjne na terenie dawnych miejscowości Ostrówki i Wola Ostrowiecka w byłym powiecie lubomelskim na Wołyniu. W trakcie prac zostaną podjęte szczątki Polaków zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów w sierpniu 1943 roku.Działania te stanowią bezpośrednią kontynuację prac poszukiwawczych prowadzonych w kwietniu tego roku, podczas których zlokalizowano nieznane dotąd miejsca pochówku[…] Obecny etap prac wpisuje się w wieloletnią historię badań w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, gdzie w latach 1992, 2011 oraz 2015 odnaleziono, ekshumowano i godnie pochowano szczątki 674 osób ( źródło : https://poszukiwania.ipn.gov.pl/bbp/aktualnosci)
Prace poszukiwawcze na terenie dawnych miejscowości Ostrówki i Wola Ostrowiecka w kwietniu 2026 roku/ AIPN
W ciągu około dziewięciu lat działalności pionu poszukiwań IPN w Krakowie zidentyfikowano łącznie szczątki 29 żołnierzy podziemia niepodległościowego, chociaż odnalezionych ofiar wojennego i powojennego podziemia było kilkakrotni więcej.
Krakowski IPN zidentyfikował łącznie szczątki 29 żołnierzy podziemia niepodległościowego - Aktualności Instytut Pamięci Narodowej - Kraków
Prace poszukiwawcze krakowskiego IPN na Cmentarzu Rakowickim w 2022 roku / AIPN
