Filozofowie od wieków pytają: czy możemy ufać temu, co widzimy? Jeff, bohater filmu, buduje obraz rzeczywistości z fragmentów obserwacji. Problem polega jednak na tym, że człowiek niemal automatycznie dopowiada znaczenia i wyciąga wnioski szybciej, niż pozwalają na to fakty. Prof. Hańderek przywołuje Johna Locke’a i Davida Hume’a, pokazując, że nasze poznanie zawsze pozostaje ograniczone perspektywą obserwatora. Nie mamy dostępu do rzeczywistości „samej w sobie”, lecz jedynie do jej interpretacji:
Czy ja wiem, co ja widzę? Bo pewne rzeczy są pozorami, pewne rzeczy są ułudą, pewne rzeczy są moją nadinterpretacją, ale też często chcemy coś zobaczyć.
Od okna Hitchcocka do mediów społecznościowych
Film z 1954 roku okazuje się zaskakująco aktualny. Jeff wyposażony w lornetkę i aparat fotograficzny przypomina współczesnego użytkownika mediów społecznościowych. Obserwowanie innych, śledzenie ich codzienności, potrzeba nieustannego dostępu do cudzych historii – wszystko to było obecne jeszcze przed erą internetu. Różnica polega jedynie na skali i technologii. Dzisiejsze „okna na podwórze” mieszczą się w ekranach smartfonów.
„Dzisiejszy Jeff ze złamaną nogą to by po prostu siedział z komórką wycelowaną w okno i streamował od razu wszystko na żywo z komentarzem. I czekał na lajki” - mówi Joanna Hańderek.
Według filozofa Jeana Baudrillarda współczesna kultura coraz częściej zamienia rzeczywistość w spektakl. Oglądamy wojny, katastrofy i ludzkie tragedie podobnie jak kolejne odcinki serialu. Sensacja przyciąga uwagę skuteczniej niż zwyczajność, a nadmiar obrazów osłabia zdolność współodczuwania. Problem nie polega wyłącznie na tym, co oglądamy, ale na tym, że coraz częściej przestajemy dostrzegać realnych ludzi ukrytych za obrazem.
Zostajemy wypłukani z etyki, ze współczucia czy z empatii.
- uważa profesor.
Unieruchomienie jako źródło wiedzy
Paradoksalnie to właśnie ograniczenie staje się dla Jeffa szansą poznawczą. Złamana noga zmusza go do zatrzymania się i skupienia uwagi na szczegółach, których wcześniej nie dostrzegał. Joanna Hańderek interpretuje tę sytuację szerzej: wyjście poza codzienną rutynę, poza „normalny” sposób funkcjonowania, może otworzyć człowieka na nowe doświadczenie rzeczywistości. Dopiero zmiana perspektywy pozwala zobaczyć to, co wcześniej pozostawało niewidoczne.
Hitchcock nie pozwala widzowi zachować bezpiecznego dystansu. Oglądając film, stajemy się współuczestnikami obserwacji. Zatem: czy samo patrzenie jest niewinne? Czy odpowiadamy za plotki, które czytamy, filmy, które oglądamy, sensacje, które przekazujemy dalej? Hańderek podkreśla, że każda obserwacja niesie za sobą współudział. Widz nie jest całkowicie neutralny:
Możemy zdawać sobie sprawę, że czytamy plotkę, ale równocześnie stajemy się jej nośnikiem, bo gdzieś ją odbieramy, powielamy.
Wyślij opinię na temat artykułu
Komentarze (0)
Brak komentarzy
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit.
Amet architecto
asperiores deleniti dicta dolores earum illo iste
Posłuchasz nas
Kraków 101.6 MHz
Tarnów 101 MHz
Zakopane 100 MHz
Andrychów 98.8 MHz
Gorlice 97.4 MHz
Krynica-Zdrój 102.1 MHz
Rabka-Zdrój 87.6 MHz
Szczawnica 90 MHz
Nowy Sącz 90 MHz
