Alternatywna mapa Europy Środkowej – MCK x Radio Kraków. Krleža jest kluczową postacią dla zrozumienia Chorwacji

Mamy pełnię lata, na "Alternatywnej mapie Europy Środkowej" wybieramy więc Chorwację. Miejsce, bez którego wielu Polaków nie wyobraża sobie wakacji. Tym razem wątków turystycznych będzie trochę mniej, spróbujemy za to przyjrzeć się Chorwacji z perspektywy środkowoeuropejskiej. Naszym przewodnikiem jest prof. Maciej Czerwiński, filolog slawista, tłumacz, krytyk literacki, pisarz, profesor nauk humanistycznych, pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Okładka książki prof. Czerwińskiego pt. "Miroslav Krleža, Złoto i srebro Zadaru"

Nakładem MCK ukazała się niedawno książka prof. Czerwińskiego pt. "Miroslav Krleža, Złoto i srebro Zadaru". Badacz przybliża nam postać jednego z najważniejszych i najciekawszych chorwackich pisarzy i intelektualistów.

- Nie sposób uchwycić dynamiki chorwackich systemów literackich, kulturowych i społecznych bez uwzględnienia twórczości Miroslava Krležy — i to na polu poezji, prozy, biografistyki, dramatopisarstwa, eseistyki, animacji kultury, encyklopedyzmu, wystawiennictwa. We wszystkich tych obszarach zbudował silną pozycję, dokonał jakiegoś przełomu, coś przemodelował, zmodyfikował, tchnął w zastaną rzeczywistość nowe życie - podkreśla.

Posłuchaj audycji

Ale na pytanie, czy kategoria Europy Środkowej definiuje chorwackie imaginarium, nie znajduje jednoznacznej odpowiedzi.

- Kiedyś wydawało mi się, że ta kategoria jest mniej istotna, dziś skłaniam się ku przekonaniu, że jej znaczenie jest większe. Europa Środkowa jako kategoria polityczna i kulturowa pojawiła się przede wszystkim w kontekście państw Grupy Wyszehradzkiej oraz pisarzy, którzy wywodzili się z tego obszaru i upowszechnili tę koncepcję w świecie. Jednak już w przypadku nawet samej Polski pojawiają się trudności z wyznaczeniem jej granic. Można odwoływać się do tradycji habsburskiej, ale nie obejmuje ona przecież całego polskiego doświadczenia kulturowego. Z jednej strony mamy twórców związanych z tą tradycją, z drugiej takich jak Gombrowicz, którzy również bywają uznawani za pisarzy środkowoeuropejskich, mimo że ich korzenie kulturowe są inne.

Podobne problemy pojawiają się w odniesieniu do Chorwacji. Jeśli przyjąć kryterium przynależności do monarchii habsburskiej, to północna Chorwacja niewątpliwie wpisuje się w Europę Środkową. Trudniej jednak zakwalifikować tu Dalmację. Choć przez około sto lat znajdowała się w granicach państwa Habsburgów, jej architektura i tradycja piśmiennicza są zdecydowanie bliższe kulturze śródziemnomorskiej, Wenecji czy Ankonie. Nie oznacza to jednak, że nie uczestniczyła w procesach charakterystycznych dla nowoczesnej Europy, również tej środkowej. Więc sprawa jeszcze bardziej się komplikuje.

Przykład Dalmacji pokazuje, że granice Europy Środkowej są płynne. Być może właśnie kategoria płynności najlepiej oddaje charakter tego regionu?

Można ją rozumieć jako sieć podobieństw, które są najsilniejsze w centrum, a na obrzeżach stopniowo słabną, rozchodzą się, jak kręgi na wodzie. W tym sensie Chorwacja nie jest ani jednoznacznie środkowoeuropejska, ani jednoznacznie śródziemnomorska – różne jej części uczestniczą w odmiennych tradycjach kulturowych, co sprawia, że znaczenie kategorii Europy Środkowej zależy od tego, jakie kryteria przyjmiemy.

Warto sięgnąć do Krležy, żeby zrozumieć Chorwację?

Uważam, że Krleža jest kluczową postacią dla zrozumienia Chorwacji, choć on sam prawdopodobnie powiedziałby, że Europa Środkowa w ogóle nie istnieje albo że jest fantazmatem. Mimo to jego twórczość pozostaje silnie związana z tym, co działo się w Europie Środkowej, zwłaszcza na poziomie powinowactw artystycznych i kulturowych.

W jego prozie widoczne jest przewartościowanie tradycji i zjawisk kulturowych charakterystycznych dla tego regionu. Istotny był również wpływ Freuda oraz intelektualna atmosfera epoki. Krleža znakomicie znał język niemiecki, wychował się w środowisku, w którym był on jednym z języków codziennej komunikacji. Doświadczenie I wojny światowej, w której służył jako podporucznik, ukształtowało jego pacyfizm. To doświadczenie było wspólne dla całego pokolenia, które zostało skonfrontowane z chaosem wojny, rozpadem dotychczasowego porządku oraz pojawieniem się nowych utopii – zarówno rasowych, jak i komunistycznych. W tym kontekście ważny jest również Wiedeń jako miejsce, w którym koncentrowały się najważniejsze procesy intelektualne i kulturowe tamtego czasu. Wydaje mi się, że gdyby Krleža pojawił się na kartach książki Wiedeń 1914, nie byłby bohaterem nieoczekiwanym. Wszystkie te związki pokazują, że jego twórczość stanowi ważny klucz do zrozumienia chorwackiej kultury i jej miejsca w szerszym środkowoeuropejskim kontekście.

Cykl audycji Radia Kraków i Międzynarodowego Centrum Kultury

Posłuchaj także:

Alternatywna mapa Europy Środkowej – MCK x Radio Kraków. Galicyjska nafta - niespełnione Eldorado

Alternatywna mapa Europy Środkowej – MCK x Radio Kraków. Miasta, które wymyśliły swoją stołeczność

Projekt został zrealizowany we współpracy przez Międzynarodowe Centrum Kultury i Radio Kraków

LOGO_MCK_2012_B.jpg (415 KB)

Autor:

Justyna Nowicka

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Alternatywna mapa Europy Środkowej – MCK x Radio Kraków. Krleža jest kluczową postacią dla zrozumienia Chorwacji

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Nie żyje Zbigniew Święch – dziennikarz, pisarz i popularyzator nauki

Dzieci wrócą do przedszkola? Są nowe informacje po badaniach gruntu

Ceny paliw spadną? „Wszystko zależy od jednego”

Kraków Airport gotowe na jesienne mgły. Nowy system ruszy 1 października

Brak wspólnego frontu może kosztować dziecko więcej, niż się wydaje

Szkoły ratują emeryci i nadgodziny. ZNP ostrzega: „System może się zawalić”

Pociągi do lotniska w Balicach notowały opóźnienia z powodu awarii

Aleksandra Owca: "Razem można zbudować Kraków, który działa dla ludzi”

Od chwilówki do spirali zadłużenia. Kiedy szybka pożyczka staje się pułapką na lata

Policja szuka sprawców pobicia przy ul. Szewskiej w Krakowie

Męskie Granie wraca do Krakowa. Dwa dni koncertów, których nie da się powtórzyć. Mamy dla Was bilety

Tragiczna seria w Tatrach. Odnaleziono ciało polskiego taternika

Barbara Gawryluk: To ostatnia szansa, by opowiedzieć o tej okrutnej chorobie

Eksperyment w Tarnowie: po deptaku jeździ miejski autobus

Nestor Machno: zwykły kryminalista czy niezwykły obrońca wolności? // Нестор Махно: звичайний криміналіст чи незвичайний борець за свободу?

Dieta a zdrowa skóra. Fakty, mity i to, co naprawdę działa

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 7. - Bez nich medycyna nie mogłaby istnieć