Jedną z ważnych funkcji wyobraźni jest przygotowywanie nas na przyszłość. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy tworzyć coraz bardziej katastroficzne scenariusze, którym towarzyszą lęk, niepewność i strach.
Jak wyjaśnia psycholog, samo wyobrażenie sobie określonej sytuacji może aktywować w mózgu mechanizmy związane z rzeczywistym doświadczeniem. Dlatego nieistniejące jeszcze zagrożenie potrafi wywołać bardzo silne emocje.
Nasz umysł dysponuje mechanizmami pozwalającymi odróżniać wyobrażenia od rzeczywistości, ale nie zawsze działają one wystarczająco skutecznie. Szczególnie trudno zweryfikować scenariusze dotyczące przyszłości, bo nie mamy możliwości sprawdzenia, czy rzeczywiście się wydarzą.
Posłuchaj rozmowy: Czy z wiekiem tracimy wyobraźnię?
Powszechnie uważa się, że dzieci mają znacznie bogatszą wyobraźnię niż dorośli. Marcin Szafrański przekonuje jednak, że sprawa jest bardziej skomplikowana.
– Dorośli ludzie często nie mają przestrzeni na to, żeby sobie swobodnie wyobrażać. Niejednokrotnie po prostu nie mamy na to czasu – zauważa.
Dzieci wykorzystują wyobraźnię do poznawania świata, eksperymentowania i uczenia się. Dorośli częściej posługują się nią przy rozwiązywaniu problemów i przewidywaniu konsekwencji swoich działań. Nie oznacza to jednak, że z wiekiem wyobraźnia zanika.
Co ciekawe, nie wszyscy potrafimy tworzyć w głowie obrazy. Zjawisko nazywane afantazją polega na braku lub znacznym ograniczeniu zdolności świadomego wyobrażania sobie obrazów. Nie musi to jednak oznaczać braku kreatywności. Osoby z afantazją również mogą zajmować się twórczością artystyczną.
Czy sztuczna inteligencja wyręczy naszą wyobraźnię?
Wyobraźnia odgrywa również rolę w procesie uczenia się, twórczości, a także psychoterapii. Psycholog zwraca uwagę, że praca z wyobrażeniami może pomagać w leczeniu, choć niewłaściwie zastosowana bywa nieskuteczna, a nawet może przynosić odwrotny efekt.
A czy rozwój sztucznej inteligencji sprawi, że przestaniemy korzystać z własnej wyobraźni?
– Sztuczna inteligencja nie zabije naszej wyobraźni. Może powodować to, że z mniejszą chęcią będziemy z niej korzystać. Bo po co mamy sobie wyobrażać obrazki, skoro AI nam je narysuje w trzy sekundy? – zastanawia się Marcin Szafrański.
Czy wyobraźnię można kontrolować? Skąd biorą się nagłe olśnienia i dlaczego rozwiązanie problemu czasem pojawia się dopiero wtedy, gdy przestajemy o nim myśleć?
