Słyszeliśmy o projektach naukowych, w których obywatele liczyli gatunki roślin, ptaków czy motyli. Ten włącza społeczeństwo w pomiary promieniowania jonizującego. Projekt CITISTRA realizuje Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie.
Z dr hab. Renatą Kierepko, prof. Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie rozmawiała Ewa Szkurłat
Dane zebrane przez obywateli mogą uzupełniać rządowe systemy monitorowania poziomu promieniowania jonizującego. Projekt CiTISTRA nawiązuje do inicjatywy obywatelskiej powstałej w Japonii po awarii Elektrowni Jądrowej w Fukushimie Dai-ichi w 2011 r., która przerodziła się w globalna organizację non-profit SAFECAST. Nauka obywatelska (ang. citizen science) to forma współpracy naukowców z wolontariuszami przy realizacji projektów badawczych. Polega na zaangażowaniu entuzjastów w zbieranie danych, analizę lub wybór metod, co demokratyzuje naukę i zwiększa zaangażowanie społeczne.
Do Polski trafiło 200 detektorów, które w 2025 r. rozdystrybuowano w woj. śląskim, małopolskim, świętokrzyskim, podkarpackim i lubelskim. Trafiły one do jednostek Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczej Straży Pożarnej (PSP i OSP), Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT), Stacji Sanitarno – Epidemiologicznych oraz Urzędów Gmin graniczących z Ukrainą i Białorusią. Wszyscy użytkownicy detektorów zostali przeszkoleni w zakresie sposobów wykrywania promieniowania jonizującego i ochrony radiologicznej oraz sposobu korzystania z detektorów CzechRad.
Dane są zapisywane na karcie pamięci a następnie przesyłane przez użytkowników detektorów do Instytutu Fizyki Jądrowej PAN jako koordynatora projektu w Polsce. Potem informacje te trafią do organizacji SAFECAST i zostaną udostępnione publicznie. Cały proces zapewnia przejrzystość, wiarygodność i możliwość szerokiego dostępu do informacji o poziomach promieniowania jonizującego w środowisku na terenie Polski.
Z dr hab. Renatą Kierepko, prof. Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie rozmawiała Ewa Szkurłat
