Tradycja nie leży pod ziemią. Czego możemy się nauczyć, słuchając przeszłości

Czy tradycję można po prostu zachować taką, jaka była? A może, żeby naprawdę żyła, musi się zmieniać razem z nami? O tym, co słyszymy w dawnych pieśniach, nagraniach i opowieściach, rozmawiano podczas XII Kongresu Kultury Regionów w Nowym Sączu. Tegoroczna edycja, odbywająca się pod hasłem „Między brzmieniem a milczeniem”, była poświęcona słuchowi, ale także temu, czy we współczesnym świecie potrafimy jeszcze naprawdę słuchać siebie nawzajem.

Fot. Kinga Ptak | Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ

Posłuchaj Przed Horyzontem

Nie ma jednego wzoru na tradycję

XII Kongres Kultury Regionów, który odbywał się od 20 do 23 października w Małopolskim Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu, był kolejną odsłoną cyklu „Zmysły z zamysłem”. Po ubiegłorocznej edycji poświęconej dotykowi tym razem organizatorzy skierowali uwagę na słuch. W programie znalazły się między innymi panele, warsztaty i spotkania dotyczące muzyki tradycyjnej, dźwięku, pamięci i sposobów słuchania.

To właśnie przez słuch przez pokolenia przekazywano sporą część kultury. Zanim pojawiły się nagrania i nowe media, wiedzę o świecie przekazywano przede wszystkim bezpośrednio, od człowieka do człowieka. Dziś wracamy do tych opowieści, melodii i zwyczajów, ale nie zawsze oznacza to wierne odtwarzanie przeszłości.

Tradycje muzyczne w Polsce są niezwykle różnorodne. W jednych regionach przekaz wciąż odbywa się bezpośrednio, z pokolenia na pokolenie, w innych dawne praktyki niemal całkowicie zanikły. Wtedy pojawia się potrzeba ich ponownego odkrywania. Problem w tym, że nie da się po prostu odkopać przeszłości i odtworzyć jej dokładnie takiej, jaka była. „To nie jest tak, że możemy jakiś skarb odkopać, znaleźć i on wygląda dokładnie tak jak kiedyś” - mówi antropolożka kultury Maria Małanicz-Przybylska.

Odtwarzanie tradycji jest więc także jej współczesnym konstruowaniem. Znaczenie ma to, kto po nią sięga, po co to robi i w jakim miejscu żyje. Dlatego tradycja może wyglądać inaczej na Podhalu, inaczej w Wielkopolsce, a jeszcze inaczej w mieście.

Nagranie nie jest całą historią

Szczególną rolę w tym procesie odgrywają archiwalne nagrania. Dla współczesnych muzyków mogą być odpowiednikiem mistrza, od którego uczą się repertuaru i sposobu wykonania. Problem zaczyna się wtedy, gdy pojedyncze nagranie uznajemy za dowód na to, że właśnie tak zawsze grano.

Każde nagranie zatrzymuje przecież tylko jeden moment. Muzyk mógł tego dnia mieć dobry albo gorszy dzień, mógł zagrać inaczej niż tydzień wcześniej i inaczej niż zagrałby tydzień później. „To znaczy, ci muzykanci grali dużo, dużo wcześniej, grali później. A to jedno nagranie, które mamy, być może przypadkowe, może mieli lepszy dzień, może mieli gorszy” - przypomina badaczka.

Dawna muzyka zresztą z natury była zmienna. Wykonawcy dodawali ozdobniki, zmieniali sposób grania i reagowali na sytuację. Dziś często próbujemy znaleźć jeden wzór i uznać go za kanoniczny. W ten sposób coś, co kiedyś żyło właśnie dzięki zmianie, zaczyna być traktowane jak nieruchomy model.

Jeszcze ciekawsze stają się pytania o to, co z takim nagraniem można dziś zrobić. Czy wolno zmienić tonację, połączyć dawną muzykę z elektroniką, wykorzystać ją w nowym utworze? Jedna z najstarszych żyjących muzykantek z Podhala, Stanisława Galica-Górkiewicz, ujęła ten problem bardzo prosto: „Muzyk to jest człowiek wolny. Może robić, co chce, tylko niech nie nazywa tego tradycją”. „Bardziej o nazwy ludzie się biją i kłócą niż o samą materię” - podsumowuje Małanicz-Przybylska.

XII Kongres Kultury Regionów w obiektywie Kingi Ptak

1 / 35

Wieś to nie skansen, a folklor musi żyć

Podobny problem dotyczy pieśni ludowych. Przez lata powstało wyobrażenie wsi jako miejsca barwnego, malowniczego i żyjącego według dawnych zasad. Tyle że wieś, podobnie jak każde inne środowisko, się zmienia. Kolejne pokolenia mają inne doświadczenia, potrzeby i gusta.

Ewa Klekot, antropolożka kultury, zwraca uwagę, że ludzie mieszkający na wsi „to nie są eksponaty w skansenie”. Pieśni, które kiedyś śpiewano, nie muszą więc odpowiadać temu, co współczesnym mieszkańcom wsi rzeczywiście wydaje się piękne.

Właśnie dlatego warto rozróżniać folklor od jego scenicznego przedstawienia. Folklor w swoim pierwotnym znaczeniu jest żywym przekazem, odbywającym się bezpośrednio między ludźmi, także poprzez ruch, gest i codzienne zachowania. Kiedy trafia na scenę i zostaje opracowany jako widowisko, staje się już folkloryzmem. „Spektakl to nie jest już folklor” - mówi Klekot.

To rozróżnienie nie musi jednak oznaczać wartościowania. Przeciwnie, może uwolnić od lęku, że każda próba sięgnięcia po tradycję musi wyglądać dokładnie tak samo jak dawniej. Najważniejsze jest raczej pytanie, po co daną rzecz robimy. Czy chodzi o konkurs, spotkanie z innymi, naukę, zabawę, czy może o zwykłą potrzebę kontaktu z przeszłością?

Nie tylko słyszeć, ale słuchać

Właśnie tutaj temat kongresu wykraczał poza muzykę i folklor. Organizatorzy mówili o „słuchu społecznym”, czyli o tym, jak słuchamy innych ludzi i jak zmieniło się to w świecie zdominowanym przez obraz, internet i nieustanny nadmiar bodźców.

Antropolożka Maria Małanicz-Przybylska zwraca uwagę, że słuch jest jednym z najważniejszych sposobów orientowania się w świecie. Dźwięki prowadzą nas przez przestrzeń, informują o zmianach i pomagają budować relacje. Problem w tym, że „często słyszymy, ale nie słuchamy”. Jej zdaniem warto więc ćwiczyć głębokie słuchanie, choćby przez chwilę zamknąć oczy i spróbować wychwycić wszystko, co dzieje się wokół nas.

Z podobnej potrzeby wyrasta sam Kongres Kultury Regionów. To coroczne ogólnopolskie forum poświęcone kulturze regionów i niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu, które gromadzi przedstawicieli świata nauki, twórców, regionalistów, animatorów kultury i osoby związane z zespołami folklorystycznymi.

Tradycja jest jednym z tematów, przy których szczególnie łatwo pomylić słyszenie ze słuchaniem. Można przecież znać melodię, pamiętać słowa, odtworzyć taniec, a jednocześnie nie rozumieć, po co i w jakich warunkach powstały. Można też tak mocno przywiązać się do jednego obrazu przeszłości, że przestanie się zauważać ludzi, którzy tę tradycję tworzą dzisiaj.

Dlatego tradycja nie jest skarbem zakopanym pod ziemią. Jest czymś, co kolejne pokolenia przejmują, interpretują i przekazują dalej. „Każde pokolenie dodaje coś od siebie” - mówi Małgorzata Broda, koordynatorka Kongresu Kultury Regionów.

I może właśnie dlatego warto jej nie tylko słuchać, ale przede wszystkim słuchać uważnie. Nie po to, żeby zatrzymać ją w jednym miejscu, ale żeby zrozumieć, skąd przychodzi i co możemy zrobić z nią dalej.

Autor:

Magdalena Zbylut-Wiśniewska

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Tradycja nie leży pod ziemią. Czego możemy się nauczyć, słuchając przeszłości

Nie ma jednego wzoru na tradycję

Nagranie nie jest całą historią

Wieś to nie skansen, a folklor musi żyć

Nie tylko słyszeć, ale słuchać

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Czyste i suche ubrania w niecałe 3 godziny. MixCare w suszarce Electrolux skutecznie suszy bawełnę i syntetyki w jednym cyklu

Mijin Mok: Korea Południowa - w pogoni za perfekcją

Szalona końcówka przy Reymonta! Wisła znów zwycięska

Miniaturowe samoloty zachwycają w Krakowie. „Komisja będzie miała kłopot”

Maja Mozga-Górecka laureatką Nagrody Conrada

Pomylił hamulec z gazem i uderzył w pięć zaparkowanych aut

Nie żyje Bożena Jawor. Była wiceprezydent Nowego Sącza miała 74 lata

Galeria Krakowska wraca do normalnego działania. Od poniedziałku wszystkie sklepy i lokale otwarte

Episkopat o ochronie życia, komisji ds. nadużyć i problemach młodego pokolenia

Wiaderka, miotły i grabie. Na cmentarzach w Małopolsce coraz większy ruch

Sprawdź światła za darmo. Rusza akcja dla kierowców w Małopolsce

Śmiertelny wypadek w Żuradzie. Zakończyły się utrudnienia na DW 791 zablokowana

Sześć departamentów do likwidacji. Łukasz Gibała podpisał zarządzenie

"Jan Tarasin. Zapisy i Żywioły" w Pałacu Sztuki w 100-lecie urodzin artysty

Wyjazdowa niemoc Cracovii trwa. Pasy bezradne w Gliwicach

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 19 - Rydygier. Szpital, na który Nowa Huta musiała poczekać

Przebarwienia – dlaczego tak trudno się ich pozbyć?

Tradycja nie leży pod ziemią. Czego możemy się nauczyć, słuchając przeszłości

Nie ma jednego wzoru na tradycję

Nagranie nie jest całą historią

Wieś to nie skansen, a folklor musi żyć

Nie tylko słyszeć, ale słuchać

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Czyste i suche ubrania w niecałe 3 godziny. MixCare w suszarce Electrolux skutecznie suszy bawełnę i syntetyki w jednym cyklu

Mijin Mok: Korea Południowa - w pogoni za perfekcją

Szalona końcówka przy Reymonta! Wisła znów zwycięska

Miniaturowe samoloty zachwycają w Krakowie. „Komisja będzie miała kłopot”

Maja Mozga-Górecka laureatką Nagrody Conrada

Pomylił hamulec z gazem i uderzył w pięć zaparkowanych aut

Nie żyje Bożena Jawor. Była wiceprezydent Nowego Sącza miała 74 lata

Galeria Krakowska wraca do normalnego działania. Od poniedziałku wszystkie sklepy i lokale otwarte

Episkopat o ochronie życia, komisji ds. nadużyć i problemach młodego pokolenia

Wiaderka, miotły i grabie. Na cmentarzach w Małopolsce coraz większy ruch

Sprawdź światła za darmo. Rusza akcja dla kierowców w Małopolsce

Śmiertelny wypadek w Żuradzie. Zakończyły się utrudnienia na DW 791 zablokowana

Sześć departamentów do likwidacji. Łukasz Gibała podpisał zarządzenie

"Jan Tarasin. Zapisy i Żywioły" w Pałacu Sztuki w 100-lecie urodzin artysty

Wyjazdowa niemoc Cracovii trwa. Pasy bezradne w Gliwicach

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 19 - Rydygier. Szpital, na który Nowa Huta musiała poczekać

Przebarwienia – dlaczego tak trudno się ich pozbyć?

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię