Fot. Igraszki z czasem
To zacznijmy od terminologii. Rynna to jest ta rynienka, która nam odprowadza wodę bezpośrednio z połaci dachu. Potem wodę odprowadza element pionowy, rura spustowa. Rynna i rura spustowa są zrobione zazwyczaj z cienkiej blachy. Natomiast jest taka ciężka podstawa żeliwna i ona będzie się nazywać podrynnikiem. I ona jest najciekawsza, bo podrynniki, jako że były odlewami z żeliwa, musiały być produkowane przez fabryki i bardzo często mają sygnatury producentów.
Chyba najciekawsze nazwisko w tym całym zestawieniu, to podrynniki z napisem Stryjeński i Ska, czyli Stryjeński i Spółka. A chodzi oczywiście o Tadeusza Stryjeńskiego, znanego architekta, który poza tym, że projektował budynki, to zarobione pieniądze lokował w różnych biznesach.
Faktycznie są ludzie, którzy jeżdżą po świecie i robią zdjęcia. Japończycy mają chyba największego hopla na tym punkcie i tam są w ogóle szlaki turystyczne w poszukiwaniu klap kanalizacyjnych.
W Krakowie też moglibyśmy sobie taki szlak zrobić, bo mamy czemu się przyglądać. Często pojawiają się sygnatury producentów, ale bardzo często też mamy z informację, że dana klapa była zrobiona dla Krakowa i podany rok.
Zlewozmywaki i kraniki żeliwne na klatkach schodowych także były sygnowane, ale co ciekawe, najczęściej nie były sygnowane przez producenta, tylko przez instalatora wodociągów. To są rzeczy, które czasem trafiają do kolekcji muzealnych np. do Muzeum Wodociągów w Bydgoszczy. Wśród setki żeliwnych zlewozmywaków są i egzemplarze z Krakowa.
Były trzy rodzaje kotew. Ściąg, czyli element konstrukcyjny budynku, najczęściej w formie eski na ścianie budynku. W XIX wieku pojawił się pomysł wprowadzenia do architektury malowniczości i zaczęło się artystyczne opracowywanie kotew. Kojarzą się z Teodorem Talowskim, ale jako pierwszy w Krakowie wprowadził je Tomasz Pryliński w czasie przebudowy Sukiennic. Osobami, które wyszły na najwyższy poziom artystyczności w projektowaniu kotew byli: Jan Sas-Zubrzycki i Jan Zawiejski.
Są także kotwy związane z instalacją elektryczną. I są kotwy do trakcji tramwajowej.
Czasem tego elementu może już nie być, ale pozostawi charakterystyczny ślad na ścianie. Takiego ducha. Bo reszta ściany będzie bardziej brudna. Albo będzie widać rozstaw dziur, otworów. Po tym będzie można rozpoznawać, że tutaj coś kiedyś było.
