W czasie II wojny światowej w pobliżu KL Birkenau działały zakłady, w których więźniowie rozbierali uszkodzone samoloty i odzyskiwali z nich części. W związku z alianckimi bombardowaniami Niemcy przygotowali dla wartowników dwa schrony oraz magazyn. Obiekty znalazły się na terenie budowy obwodnicy Oświęcimia. Zamiast je likwidować, zdecydowano o ich przeniesieniu. Schrony i magazyn pozostaną w pasie drogowym, kilkanaście metrów od jezdni.
Przed rozpoczęciem operacji obiekty zostały odkopane, a w nowych miejscach przygotowano dla nich betonowe fundamenty. Schrony są przenoszone w częściach i zostaną ponownie złożone kilkadziesiąt metrów od ich dotychczasowej lokalizacji.
Droga ma być jak najmniej widoczna
Obwodnicę Oświęcimia zaprojektowano tak, aby była możliwie najmniej widoczna z terenów byłych obozów Auschwitz i Birkenau. Ma to pomóc w zachowaniu historycznego charakteru ich otoczenia.
Z tego powodu most na Sole zbudowano nisko nad rzeką i bez wysokich konstrukcji. Z kolei w pobliżu linii kolejowej Oświęcim - Czechowice-Dziedzice droga została poprowadzona pod torami, a nie nad nimi.
Pod linią kolejową umieszczono specjalny segment mieszczący sześć pasów ruchu. Konstrukcję wsunięto pod czynne tory metodą pipe-roofingu, bez konieczności zatrzymywania ruchu kolejowego. Była to największa tego rodzaju operacja przeprowadzona dotąd w Polsce.
Dodatkowo w Pławach powstał ponad 1,5-kilometrowy wał ziemny o wysokości do 6 metrów. Zasłania on obwodnicę na odcinku przebiegającym około 600 metrów od KL Birkenau.
Obwodnica ma wyprowadzić tranzyt z miasta
Nowa obwodnica Oświęcimia ma około 9 kilometrów i połączy miasto z drogą ekspresową S1. Trasa będzie miała po dwa pasy ruchu w każdym kierunku. Jej głównym zadaniem jest wyprowadzenie ruchu tranzytowego z centrum Oświęcimia oraz poprawa połączenia z autostradą A4 i trasami prowadzącymi w kierunku Beskidów.
Budowa rozpoczęła się w listopadzie 2022 roku. Kolejne fragmenty obwodnicy były stopniowo udostępniane kierowcom od końca 2024 roku. Cała trasa ma być dostępna późną jesienią 2026 roku.
Projekt inwestycji został podporządkowany ochronie terenów byłych obozów Auschwitz i Birkenau, wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Przed rozpoczęciem prac przygotowano specjalną ocenę wpływu inwestycji na to miejsce. Według GDDKiA jest to pierwszy w Polsce przypadek tak ścisłego powiązania inwestycji drogowej z ochroną obiektu światowego dziedzictwa UNESCO.
Koszt budowy obwodnicy wynosi 467,7 mln zł. Inwestycja otrzymała łącznie blisko 400 mln zł dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej.