728 osób, jeden transport, początek tragedii. 86. rocznica pierwszej deportacji do Auschwitz

Natalia Feluś
Sobota, 2026.06.13 19:31 ( Edytowany Niedziela, 2026.06.14 11:11 )

W niedzielę 14 czerwca przypada 86. rocznica pierwszego transportu Polaków do KL Auschwitz. To jednocześnie Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. 14 czerwca 1940 r. Niemcy skierowali z więzienia w Tarnowie do obozu Auschwitz grupę 728 Polaków. Wśród nich byli żołnierze kampanii wrześniowej, członkowie podziemnych organizacji niepodległościowych, gimnazjaliści i studenci, a także niewielka grupa polskich Żydów. Otrzymali oni numery od 31 do 758. Z 728 deportowanych więźniów, wojnę przeżyło 325 osób, zginęło 292, a w przypadku 111 los jest nieznany. 12 Ocalałych bierze udział w dzisiejszych uroczystościach.

Fot. Natalia Feluś

Mówi Bogdan Bartnikowski, Ocalały z Auschwitz

Ocalali podkreślają, jak ważna jest pamięć o minionych wydarzeniach. "Trzeba pamiętać o tym, że Auschwitz-Birkenau był obozem zagłady, Holokaustu, ale zaczynał się jako obóz dla Polaków" – powiedział były więzień Bogdan Bartnikowski, uczestnik niedzielnych obchodów 86. rocznicy pierwszej deportacji Polaków do KL Auschwitz.

Bartnikowski, deportowany do obozu w sierpniu 1944 roku z powstańczej Warszawy jak nastolatek, podkreślił w rozmowie z dziennikarzami, że zachowanie pamięci o Polakach przywiezionych do obozu 14 czerwca 1940 roku jest obowiązkiem. Przypomniał, że Auschwitz-Birkenau był obozem zagłady, w którym dokonał się Holokaust, ale zaznaczył, iż „zaczynał się on, jako obóz dla Polaków, polskiej inteligencji, polskich działaczy społecznych, księży i bardzo często młodych ludzi”.

- Musimy o tym pamiętać; będziemy tutaj do końca przychodzili, dokąd ta garstka nas, ocaleńców może się poruszać – powiedział.

Podczas uroczystości padło wiele słów o ocaleniu minionych wydarzeń od zapomnienia.

Mój dziadek został zamordowany zastrzykiem w serce z fenolu. Babcia dowiedziała się z listów od rodziny dopiero po półtora roku, będąc w Brzezince, w Birkenau, że mąż nie żyje. Przetrwała wojnę, doczekała wyzwolenia. Patrząc w oczy byłym więźniom, po prostu chcę dać świadectwo, że będziemy tę pamięć nieść dalej

– mówi Marta Osińska, wnuczka ofiar obozu Asuchwitz.

W tym roku obchody rocznicowe rozpoczęły się o godzinie 11:00 w Muzeum Pamięci, gdzie nastąpiło upamiętnienie przed Ścianą Śmierci z udziałem Ocalałych, oficjalnych delegacji władz państwowych oraz organizatorów obchodów.

Godzinę później uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty przed tablicą upamiętniającą deportację pierwszych Polaków do Auschwitz znajdującą się na terenie sąsiadującej z Muzeum Auschwitz Małopolskiej Uczelni Państwowej im. rtm. Witolda Pileckiego.

Na zakończenie, o godzinie 13:00 odbyła się msza święta w Klasztorze Franciszkanów w Harmężach, a po jej zakończeniu możliwe będzie zwiedzanie wystawy "Klisze Pamięci. Labirynty" Mariana Kołodzieja.

Obchody 86. rocznicy tego wydarzenia zostały objęte Patronatem Honorowym Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

Powstanie Wspólnota Rodzin Oświęcimskich, franciszkanie proszą o kontakt

Fot. Natalia Feluś

1 / 8

Utworzenie obozu koncentracyjnego na peryferiach Oświęcimia, miasta na pograniczu Śląska i Małopolski, którego nazwę Niemcy zmienili na Auschwitz, zaproponował pod koniec 1939 roku inspektor policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa z Wrocławia oberfuehrer SS Arpad Wigand. Okupantów niepokoiły mnożące się raporty o przepełnieniu więzień na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Narastał ruch oporu, który można było ugasić jedynie poprzez masowe aresztowania.

Wigand uważał, że więźniów w Auschwitz można osadzić niemal natychmiast w koszarach po polskiej armii. Okolica umożliwiała zarazem ewentualną rozbudowę obozu i odizolowanie go od świata zewnętrznego. Dogodne było połączenie kolejowe; przebiegała tam linia łącząca Śląsk i Generalne Gubernatorstwo.

Rozkaz założenia obozu wydał prawdopodobnie już w pierwszych dniach kwietnia 1940 roku zwierzchnik SS Heinrich Himmler. Organizacją zajął się Rudolf Hoess, późniejszy jego pierwszy komendant.

20 maja 1940 roku esesman Gerhard Palitzsch przywiózł do Auschwitz 30 więźniów, niemieckich kryminalistów osadzonych w KL Sachsenhausen. Otrzymali numery od 1 do 30. Tworzyli zaczątek kadry funkcyjnej.

Za datę uruchomienia obozu uważany jest 14 czerwca 1940 roku. Wówczas z więzienia w Tarnowie dotarł pierwszy transport 728 polskich więźniów politycznych, skierowanych tu przez dowódcę policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa w Krakowie. Wśród nich byli żołnierze kampanii wrześniowej, którzy usiłowali przedrzeć się na Węgry, członkowie podziemnych organizacji niepodległościowych, gimnazjaliści i studenci, oraz kilku polskich Żydów.

Moment przyjazdu do Auschwitz i pierwsze słowa kierownika obozu Karla Fritzscha cytował po wojnie jeden z 728 deportowanych - Kazimierz Albin. "Fritzsch powiedział: Tu jest Konzentrationslager Auschwitz. (...) Jako element wrogi narodowi niemieckiemu będziecie internowani do końca wojny. Wszelkie przejawy buntu lub niesubordynacji będę tłumił w sposób bezwzględny. Za opór władzy, usiłowanie ucieczki - kara śmierci. Zdrowi i młodzi mają prawo żyć tu nie dłużej niż trzy miesiące. (...) Wyjście stąd prowadzi tylko przez komin krematorium” - wspominał.

Po przybyciu do Auschwitz więźniowie otrzymali numery od 31 do 758 i zostali umieszczeni w budynkach dawnego Polskiego Monopolu Tytoniowego, nieopodal terenu dzisiejszego Muzeum Auschwitz. Obóz nie był jeszcze gotowy na ich przyjęcie. Najniższy numer - 31, otrzymał Stanisław Ryniak.

Z 728 więźniów deportowanych 14 czerwca wojnę przeżyło 325. Zginęło 292. Los pozostałych jest nieznany. Historyk Adam Cyra z Muzeum Auschwitz informował, że ostatni były więzień z pierwszego transportu - Włodzimierz Bujakowski, zmarł 11 października 2020 roku w Cork w Irlandii.

Niemcy, eksterminując Polaków w obozie Auschwitz, uzyskiwali dwa cele: doraźny - terroryzowanie ludności, a także dalekosiężny - stopniowe zmniejszanie ludności polskiej na obszarach uznanych za "niemiecką przestrzeń życiową", która miała zostać zgermanizowana.

W pierwszym okresie Polacy dominowali liczebnie wśród więźniów. Począwszy od połowy 1942 roku ich liczba zrównała się z Żydami. Wskutek rosnącej liczby transportów z okupowanej Europy liczba Żydów sukcesywnie rosła. Od 1943 roku stanowili oni już większość więźniów.

Do obozu trafiali przedstawiciele polskiej elity: ludzie nauki, kultury, sztuki, politycy, duchowieństwo, lekarze i nauczyciele, prawnicy, inżynierowie i oficerowie, a także osoby schwytane podczas ulicznych "łapanek". Niemcy deportowali wysiedlaną ludność Zamojszczyzny. Podczas Powstania Warszawskiego docierały tu transporty z mieszkańcami stolicy. Wśród polskich ofiar obozu byli oświęcimianie. Wielu z nich pomagało więźniom. Obóz był też miejscem, w którym Niemcy wykonywali wyroki śmierci sądu doraźnego katowickiego gestapo.

Ogółem do Auschwitz Niemcy przywieźli około 150 tys. Polaków. Połowa nie przeżyła. Wielu z tych, którzy zdołali ocalić życie w Auschwitz, straciło je po przeniesieniu ich do innych niemieckich obozów.

Auschwitz wraz z Birkenau i siecią podobozów stał się największym niemieckim obozem. Trafiło do niego co najmniej 1,3 mln osób. Kompleks stał się symbolem zagłady Żydów. Śmierć poniosło w nim co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów. Ginęli tu także Romowie, jeńcy sowieccy i więźniowie innej narodowości.

Źródło:

Polska Agencja Prasowa

Autor:

Natalia Feluś

Opracowanie:

Krzysztof Orski

Komentarze (1)

Jasonik

2026-06-15

Polacy. Polacy byli pierwszymi przywiezionymi przez Niemców. Nie Żydzi.

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

728 osób, jeden transport, początek tragedii. 86. rocznica pierwszej deportacji do Auschwitz

Komentarze (1)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Koniec wieloletniej przerwy. Budownictwo komunalne wraca do gminy Brzesko

Remont na ul. Majora w Krakowie. Pięć linii autobusowych kursuje objazdami

W poniedziałek będzie ciepło, ale po południu miejscami zagrzmi

To ostatni dzień działalności schroniska w Nowym Targu. Nadal przebywa tam około 200 psów

Poniedziałek na drogach: wypadek na Zakopiance w Pcimiu, akcja saperów w powiecie wielickim

Windy przy Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w końcu będą działać?

Pornografia – przyjemność, tabu czy pułapka?

Groźny wypadek w miejscowości Krosna. Aż sześć osób rannych

Śmiertelny wypadek w powiecie nowotarskim. Zginął 76-letni kierowca

12. międzynarodowe spotkania z folklorem od poniedziałku przez tydzień

Rozbił auto i zniknął. Policja szuka kierowcy po nocnym wypadku w Janczowej

„Wszystko trzeba było ręcznie wykuć w granicie”. Orla Perć ma 120 lat

Zamek w Rytrze zmienia swoje oblicze. Rekonstrukcja postępuje szybciej niż planowano

Średniowieczna warownia rośnie w oczach. Odbudowa zamku w Rytrze nabiera tempa

Lista Niezapomnianych Przebojów. Notowanie nr 1624 z 12.07.2026 r.

Tuchów na rowerach. 200 osób wystartowało w Tour de Pogórze

Kraków: w poniedziałek rusza przebudowa Alei Przyjaźni. Będą utrudnienia

Jak nie zagięliśmy czasoprzestrzeni w Starym Sączu i dlaczego bardzo tego żałujemy

Minuta i po sprawie! Na Podhalu pokazali, jak strzyc owce w rekordowym tempie

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 4. - Między zdrowiem a przymusem. Choroby weneryczne w powojennym Krakowie

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

728 osób, jeden transport, początek tragedii. 86. rocznica pierwszej deportacji do Auschwitz

Komentarze (1)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Koniec wieloletniej przerwy. Budownictwo komunalne wraca do gminy Brzesko

Remont na ul. Majora w Krakowie. Pięć linii autobusowych kursuje objazdami

W poniedziałek będzie ciepło, ale po południu miejscami zagrzmi

To ostatni dzień działalności schroniska w Nowym Targu. Nadal przebywa tam około 200 psów

Poniedziałek na drogach: wypadek na Zakopiance w Pcimiu, akcja saperów w powiecie wielickim

Windy przy Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w końcu będą działać?

Pornografia – przyjemność, tabu czy pułapka?

Groźny wypadek w miejscowości Krosna. Aż sześć osób rannych

Śmiertelny wypadek w powiecie nowotarskim. Zginął 76-letni kierowca

12. międzynarodowe spotkania z folklorem od poniedziałku przez tydzień

Rozbił auto i zniknął. Policja szuka kierowcy po nocnym wypadku w Janczowej

„Wszystko trzeba było ręcznie wykuć w granicie”. Orla Perć ma 120 lat

Zamek w Rytrze zmienia swoje oblicze. Rekonstrukcja postępuje szybciej niż planowano

Średniowieczna warownia rośnie w oczach. Odbudowa zamku w Rytrze nabiera tempa

Lista Niezapomnianych Przebojów. Notowanie nr 1624 z 12.07.2026 r.

Tuchów na rowerach. 200 osób wystartowało w Tour de Pogórze

Kraków: w poniedziałek rusza przebudowa Alei Przyjaźni. Będą utrudnienia

Jak nie zagięliśmy czasoprzestrzeni w Starym Sączu i dlaczego bardzo tego żałujemy

Minuta i po sprawie! Na Podhalu pokazali, jak strzyc owce w rekordowym tempie

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 4. - Między zdrowiem a przymusem. Choroby weneryczne w powojennym Krakowie

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię