Różnice pojawiły się później. Gdy pierwotna społeczność się podzieliła. Nie wszędzie więc i nie zawsze katastrofą jest powódź, arka może przybierać różne formy, ocaleni ludzie ratują przy okazji zwierzęta lub nie. To, co powtarza się niemal zawsze, to fakt, że bóstwa zsyłają zagładę na ludzi na skutek ich „występku”, „grzechu”, „nieposłuszeństwa” lub faktu, że stworzona przez bóstwa ludzkość nie była wystarczająco „udana”, nie spełniała pokładanych w niej przez siły wyższe nadziei.
Prof. Szyjewski:
Jeżeli ludzkość nie dorasta do tego, żeby funkcjonować jako ludzkość, to trzeba się jej pozbyć. Pierwotną formą kosmicznej katastrofy jest właśnie potop, ale to może być też trzęsienie ziemi, wielki pożar kosmiczny, zawalenie się nieba, czy choćby opadnięcie na ziemię gwiazd. Wtedy zawsze pojawia się "Sprawiedliwy", a więc ten ogólnoludzki "Noe", na różne sposoby wzmiankowany. On jest tym, który jest w łączności z siłami sakralnymi i w konsekwencji mamy do czynienia z ostrzeżeniem przez jedną z tych sił, która pragnie pozostawić jakiś element dawnego świata w nowej rzeczywistości. Tu pojawia się motyw "arki", a więc jakiejś łodzi, statku, osłony, w której można się zamknąć i przeczekać te niekorzystne warunki.
Po „potopie/katastrofie” zawsze następuje złożenie ofiary bóstwu i powrót do stabilnej struktury świata, która została uprzednio zaburzona.
- tłumaczy profesor.
Prof. Andrzej Szyjewski/ Fot. Rafał Nowak-Bończa.
Cykliczność świata
Te ofiary, to komunikowanie się ma zapewnić stabilność, porządek, bezpieczeństwo – odwrotność chaosu, z którego (to kolejny archaiczny mit sięgający prapoczątków ludzkości) miał powstać świat. Dokładnie tak jest też w najbliższym nam kulturowo biblijnym micie o potopie i jego sumeryjsko/akadyjsko/babilońskim wzorcu. Noe po zejściu na ląd również składa ofiarę całopalną z bydła i ptactwa, co spotyka się z reakcją Jahwe: „Już nigdy nie będę przeklinał ziemi z powodu człowieka” (Księga Rodzaju 8:21, Biblia warszawska).
Wcześniejsza zagłada zesłana przez Jahwe na świat również wpisuje się w prastary model ludzkości „zawodzącej oczekiwania” bóstwa.
Biblijny Bóg wiąże ludzkość z motywem posłuszeństwa i wykonywania nakazów. To jest dokładnie to samo, co zostało zlecone pierwotnej ludzkości przez bogów sumeryjskich. W pewnym momencie Jahwe stwierdza, że ludzie zaczynają działać na własną rękę, chociażby budując wieżę Babel, wobec tego pojawiają się konsekwencje – zaczyna się od tego, że zostaje zmniejszony zasięg życia ludzkiego do 120 lat. Ludzie nie powinni żyć dłużej. No ale to nie wystarcza i w tym momencie pojawia się właśnie pomysł potopu
- tłumaczy prof. Szyjewski.
Z którego ocaleje wybraniec – praojciec „nowej” ludzkości, a symbolem jego przymierza z Bogiem będzie tęcza „podtrzymująca” sklepienie niebieskie (kolejny motyw powtarzający się w wielu mitach o potopie). W przekazie biblijnym bardzo mocno zaznaczona jest też cykliczność świata.
Prof. Szyjewski:
Jeśli policzyć cały czas, jaki Noe spędza w arce, to jest to dokładnie rok i 10 dni [rok księżycowy trwa nieco ponad 354 dni], czyli mamy przełożenie tego na pełen cykl kosmiczny. Noe otwiera Arkę w dniu pierwszego Nisan, w dniu żydowskiego Nowego Roku. To wszystko jest bardzo pomysłową próbą opowiedzenia historii o przechodzeniu z jednego cyklu do drugiego.
Z zachowaniem elementu starego świata nie tylko dosłownie – w postaci Noego, jego rodziny i ocalonych zwierząt – ale też symbolicznie. Jak zauważa prof. Szyjewski: „Arka, którą buduje Noe, czyli Teba, oznacza m.in. pojemnik, skrzynię, ale oznacza też słowo. Ma wymiary 30x300x50 łokci, co by odpowiadało literom L, S, N, a więc Lashon – w hebrajskim to znaczy język. Arka, która jest słowem albo liczbowo językiem, to jest właśnie to, co jest informacją, która z poprzedniego cyklu musi być przekazana do następnego, żeby w ogóle mogło nastąpić odrodzenie”.
