Fantastyczna Józefa Kogut
Już sam tytuł wystawy ustawia współczesną perspektywę patrzenia na dorobek mistrzyni sztuki użytkowej i artystycznego rzemiosła. Kuratorki podkreślają, że zależało im na języku, który przyciąga uwagę i wydobywa aktualność twórczości Józefy Kogut.
Katarzyna Piszczkiewicz mówi wprost:
Chciałyśmy, żeby to zabrzmiało współcześnie i z pazurem, żeby przyciągało uwagę. Jesteśmy przekonane o tym, że warto i że jeśli ktoś raz spojrzy, to już przy Józefie zostanie
Choć sama artystka była batikarką, dzisiejsze spojrzenie każe widzieć w niej „batikarę”, osobę, której prace bronią się rozmachem, kolorem i wyobraźnią. Batikara to także nawiązanie do słów używanych przez młodzież.
Józefa Kogut jest fantastyczna dlatego, że ma fantastyczną wyobraźnię, a po drugie chyba była też fantastycznie pracowita.
-dodaje jedna z kuratorek
Warsztaty Krakowskie i nowoczesna wizja pracy
Rozwój talentu Józefy Kogut nierozerwalnie wiąże się z Warsztatami Krakowskimi, jednym z najciekawszych eksperymentów artystyczno-społecznych początku XX wieku. Nie chodziło w nich o prostą „ludowość”, lecz o spotkanie projektantów, rzemieślników i bardzo młodych osób obdarzonych wyobraźnią. Był to projekt niezwykle nowoczesny:
To był zupełnie nowy sposób podejścia do pracy, dzisiaj powiedzielibyśmy partycypacyjny, który łączył artystów, rzemieślników i osoby zaproszone ze względu na wyobraźnię
-zwraca uwagę Dorota Majkowska-Szajer.
Z perspektywy czasu warto docenić ten moment, w którym sztuka użytkowa nabierała rozpędu, a potrzeba piękna w codzienności stawała się ważnym tematem społecznej debaty.
Batik jako sztuka myślenia i koloru
Technika batiku, z którą pracowała Kogut, wymagała nie tylko precyzji, ale i planowania. Proces zabezpieczania wzoru woskiem i wielokrotnego farbowania tkaniny sprawiał, że każdy błąd był nieodwracalny.
Żeby stworzyć wielokolorową tkaninę batikową, trzeba się było naprawdę mocno nagłowić i mieć bardzo analityczny umysł
-podkreślają kuratorki
Inspiracje sięgały daleko poza Europę. W Warsztatach Krakowskich inspirowano się wzorami i narzędziami znanymi z Jawy, tworząc charakterystyczny styl. Efektem są tkaniny pełne rytmu, intensywnych barw i ornamentów, które zdają się poruszać i żyć własnym życiem.
Artystka, która przetrwała
Biografia Józefy Kogut nie była wolna od trudnych momentów. Rynek sztuki bywał zmienny, a sytuacja finansowa artystki, zwłaszcza pod koniec życia, stawała się coraz trudniejsza. Mimo problemów zdrowotnych i materialnych nie porzuciła jednak pracy twórczej ani wiary w jej sens. Kuratorki podsumowują to jednoznacznie:
To, że do końca życia utrzymywała się ze sztuki, świadczy o tym, że to po prostu była artystka
Jej dorobek, obejmujący tkaniny, zabawki, pisanki i obrazy, przypomina dziś, że piękno i użyteczność mogą iść w parze, a codzienność nie musi być pozbawiona koloru, wyobraźni i radości tworzenia.