Sedno badania było zaskakująco proste – i dlatego tak znaczące. Badacz brał pusty dzbanek i dwie szklanki, po czym udawał, że nalewa sok do jednej z nich. Następnie pytał Kanziego: „Gdzie jest sok?”
Choć w rzeczywistości żadnego soku nie było, Kanzi konsekwentnie wskazywał szklankę, do której pozornie został nalany. Oznacza to, że nie reagował na faktyczny stan, lecz na mentalną reprezentację sytuacji możliwej.
U ludzi podobną zdolność obserwuje się u dzieci w wieku przedszkolnym, gdy zaczynają bawić się „na niby” – w dom, sklep czy lekarza. To moment narodzin myślenia symbolicznego i wyobraźni.
Co naprawdę pokazało to badanie?
Według prof. Urbaniaka eksperyment nie dowodzi jedynie sprytu czy wyuczonej reakcji. Pokazuje coś znacznie głębszego: zdolność do tworzenia tzw. reprezentacji wtórnych, czyli odróżniania tego, co realne, od tego, co wyobrażone, potencjalne lub udawane. Innymi słowy – Kanzi potrafił myśleć o świecie nie takim, jaki jest, lecz takim, jaki mógłby być.
Badacze wysunęli odważny wniosek: ta zdolność nie jest wyłącznie ludzka, lecz może sięgać wspólnego przodka ludzi i szympansów, żyjącego nawet 7–9 milionów lat temu.
Czy „to tylko wytrenowana sztuczka”?
Nie wszyscy przyjęli te wnioski z entuzjazmem. Znany psycholog Stephen Pinker porównał badanie do uczenia cyrkowego misia sztuczek – efektownego, lecz pozbawionego głębszego zrozumienia.
Krytycy wskazują na trzy główne problemy:
badanie dotyczyło jednego osobnika,
Kanzi był silnie enkulturowany, czyli wychowany w ludzkim środowisku,
jego kompetencje językowe mogły „napędzać” wynik.
Mózg nie kłamie
Jak podkreśla prof. Urbaniak, niemal równolegle ukazały się badania z zakresu neuroanatomii ewolucyjnej, które rzucają nowe światło na sprawę. Okazuje się, że struktury mózgowe odpowiedzialne u ludzi za wyobraźnię – m.in. fragmenty kory nowej i hipokampu, tworzące tzw. sieć domyślną – występują nie tylko u naczelnych, ale również u innych ssaków, a nawet ptaków (w formach analogicznych).
To oznacza, że potencjał do wyobrażania sobie nieobecnych obiektów może być znacznie starszy ewolucyjnie, niż dotąd sądzono.
Sam prof. Urbaniak przyznaje, że metodologicznie wybrałby dziś inną drogę: badałby bonobo mniej związane z człowiekiem, by ograniczyć wpływ enkulturacji. Jednak pionierski charakter badania Kanziego pozostaje bezdyskusyjny.
Jak pokazuje historia nauki, to właśnie takie kontrowersyjne eksperymenty – balansujące na granicy paradygmatów – najczęściej zmieniają nasze rozumienie świata. A być może także naszego miejsca wśród innych istot.
Wyślij opinię na temat artykułu
Komentarze (0)
Brak komentarzy
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit.
Amet architecto
asperiores deleniti dicta dolores earum illo iste
Posłuchasz nas
Kraków 101.6 MHz
Tarnów 101 MHz
Zakopane 100 MHz
Andrychów 98.8 MHz
Gorlice 97.4 MHz
Krynica-Zdrój 102.1 MHz
Rabka-Zdrój 87.6 MHz
Szczawnica 90 MHz
Nowy Sącz 90 MHz
