Aneta Godynia: Nie wierzę w wersję o zbrodni z zazdrości. Piękna Zośka jedną z bohaterek „Nieugiętych”

Piękna Zośka, czyli Zofia Paluchowa, to jedyna znana postać spośród bohaterek najnowszej książki Anety Godyni „Nieugięte. Jakie naprawdę były wiejskie kobiety?”. Pochodząca ze Sławic pod Krakowem dziewczyna przeszła do historii jako muza krakowskich malarzy, m. in. Piotra Stachiewicza, Jerzego Kossaka czy Wincentego Wodzinowskiego. Jej życie zakończyło się jednak tragicznie — padła ofiarą brutalnego morderstwa, o które oskarżono jej męża Macieja Palucha.

fot. Autorstwa Piotr Stachiewicz (1858-1938) - http://www.artyzm.com/galeria.php, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9008728

Historia Pięknej Zośki przez lata obrosła legendami. Prasa przedstawiała jej zabójstwo przede wszystkim jako zbrodnię z namiętności, w której zazdrosny mąż zabił żonę dorabiającą pozowaniem u malarzy. Aneta Godynia, opierając się na zachowanych aktach sądowych, pokazuje jednak nieco inny obraz. Z dokumentów jasno wynika, że małżeństwo od początku było naznaczone przemocą fizyczną i ekonomiczną. Zośka doświadczała maltretowania i gwałtów małżeńskich. Maciej dążył także do zagarnięcia jej majątku. Wymusił przepisanie na niego części odziedziczonego przez żonę gospodarstwa. Ale przemoc nie ustawała. Zofia wraz z dziećmi uciekła więc z domu i wystąpiła na drogę sądową o cofnięcie darowizny. W tym czasie zmuszona była jednak do kontaktów z mężem, ponieważ to on kontrolował cały majątek i zasoby rodziny. Po jednej z takich wizyt w domu przepadła bez wieści, a z płynącej niedaleko Dłubni wyłowiono poćwiartowane fragmenty kobiecego ciała.

— Nie wierzę w wersję o zbrodni z zazdrości i wielkiej miłości. Nic w zachowaniu Macieja nie wskazywało na to, że kochał Zofię. Moim zdaniem chodziło przede wszystkim o ziemię — mówi autorka.

Szczególnie wymowne są dokumenty dotyczące majątku. Gdy Maciej przebywał już w areszcie, jego rodzina próbowała sprzedać należącą do niego część gospodarstwa Zofii. Siostry i matka zmarłej zdołały jednak zablokować transakcję i zabezpieczyć majątek, wpisując do ksiąg hipotecznych informację o toczącym się postępowaniu dotyczącym odwołania darowizny.

Zofia nie była zresztą jedyną osobą, która doświadczała przemocy ze strony Macieja. Z własnego domu musiała wyprowadzić się również jej matka Maria, mimo że miała zagwarantowane prawo dożywotniego zamieszkania.

Aneta Godynia dotarła do oryginalnych, ręcznie pisanych akt sądowych. To właśnie one pozwalają zobaczyć historię Pięknej Zośki bez późniejszych mitów i romantycznych interpretacji. Autorka zdecydowała się przytoczyć najbardziej drastyczne fragmenty zachowanych zeznań, uznając, że współczesny czytelnik powinien poznać prawdę o życiu tej kobiety i tamtych czasach.

Piękna Zośka to tylko jedna z opowiedzianych w książce historii, zbudowanej przede wszystkim z opowieści o wiejskich kobietach — gospodyniach, służących, wyrobnicach i córkach chłopskich rodzin, które, mimo przemocy, presji otoczenia i ograniczeń prawnych, miały odwagę walczyć w sądach o swoje prawa i przyszłość swoich dzieci.

Posłuchaj całej rozmowy Sylwii Paszkowskiej z Anetą Godynią

Aneta Godynia, fot. Sylwia Paszkowska

Autor:

Sylwia Paszkowska

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Aneta Godynia: Nie wierzę w wersję o zbrodni z zazdrości. Piękna Zośka jedną z bohaterek „Nieugiętych”

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Co dalej ze strefą czystego transportu? Hoffman oczekuje deklaracji od rywali

Pociągi co 15 minut w Krakowie? Michał Drewnicki o miejskiej kolei

Na drodze do nowej harmonii. Muzyka współczesna spotyka się z tradycją

Prorosyjska, antymigracyjna i coraz silniejsza. Co zwycięstwo AfD oznacza dla Polski?

Tarnów zamieni się w Kaliniec. Tu powstaną sceny do nowych „Nocy i dni”

Wykopki w Dzianiszu. Były zaprzęgi, góralska muzyka i potrawy z „rzepy”

Jordi Sánchez odchodzi z Wisły Kraków. Królewski: Walczyliśmy do ostatnich godzin

Wykopki, wykopki... Święto plonów w Dzianiszu

Benzyna może kosztować prawie 8 zł, diesel nawet 8,80 zł. Paliwa mocno drożeją

Rekrutacja do krakowskich przedszkoli elektronicznie. „To ogromny skok do przodu”

Aleksandra Owca: Bilet Mieszkańca za 99 zł powinien obejmować także przejazdy koleją

Nowy Sącz dołoży 7,8 mln zł do przygotowania Sądeczanki. Jest porozumienie z GDDKiA

Nocne zamknięcia tunelu na Zakopiance. Sprawdź, kiedy trzeba będzie jechać objazdem

15-latka z ponad promilem za kierownicą jeździła ulicami Tarnowa. Wiozła nietrzeźwą 20-latkę

Zderzenie karetki z lawetą w Czchowie, ranne są trzy osoby. DK75 była całkowicie zablokowana