Zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 roku– aktualne kontrowersje judykacyjne i konstytucyjne

Artykuł sponsorowany
Dzisiaj 11:52 ( Edytowany Dzisiaj 11:54 )

Problematyka dopuszczalności nabycia – przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu pozostaje jednym z najbardziej złożonych zagadnień współczesnego prawa rzeczowego. Wieloletnia praktyka orzecznicza ukształtowała konstrukcję, która przez blisko dwie dekady była traktowana jako stabilny element systemu. W ostatnich latach stanowisko to zostało jednak poddane daleko idącej rewizji, zarówno na poziomie judykatury, jak i kontroli konstytucyjnej.

Geneza i utrwalenie koncepcji orzeczniczej

Punktem wyjścia dla ukształtowania omawianej konstrukcji była uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 roku, sygn. akt: III CZP 79/02, w której zaakceptowano możliwość ustanowienia służebności gruntowej odpowiadającej funkcjonalnie późniejszej służebności przesyłu. W kolejnych latach koncepcja ta była rozwijana i doprecyzowywana – w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008 roku o sygn. akt: III CZP 89/08, oraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 roku, sygn. akt: III CZP 18/13, gdzie przyjęto dopuszczalność doliczania – do biegu zasiedzenia – okresu posiadania sprzed 3 sierpnia 2008 roku.

W ramach tej linii orzeczniczej przyjmowano, że nowelizacja Kodeksu cywilnego z 2008 roku nie kreowała całkowicie nowej kategorii prawa rzeczowego, lecz stanowiła normatywne usystematyzowanie wcześniej wypracowanej praktyki. Akcentowano potrzebę zapewnienia stabilności obrotu oraz ochrony przedsiębiorstw przesyłowych, które w realiach poprzedniego ustroju lokalizowały infrastrukturę na cudzych gruntach bez jednoznacznej podstawy kontraktowej.

Zasiedzenie traktowano jako instrument porządkujący długotrwały, jawny i niezakłócony stan faktyczny, odpowiadający rzeczywistemu sposobowi korzystania z nieruchomości.

Wątpliwości systemowe – granice wykładni a zasada numerus clausus

Stopniowo zaczęto jednak kwestionować dopuszczalność takiej rekonstrukcji. W nowszych wypowiedziach judykatury wskazywano, że przed 3 sierpnia 2008 roku służebność przesyłu nie funkcjonowała jako wyodrębnione ograniczone prawo rzeczowe, a jej „odtworzenie” w drodze wykładni przepisów o służebności gruntowej może prowadzić do przekroczenia granic interpretacji prawa.

Podnoszono w szczególności, że:

konstrukcja służebności gruntowej zakłada istnienie nieruchomości władnącej,
odstępstwo od tej zasady nie wynikało wprost z ustawy,
przyjęta praktyka orzecznicza może pozostawać w kolizji z zasadą numerus clausus praw rzeczowych.

Wyrazem tej zmiany podejścia było postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2023 roku, sygn. akt: III CZP 108/22, w którym wskazano, że przed wprowadzeniem do Kodeksu cywilnego przepisów o służebności przesyłu nie mogło rozpocząć się zasiedzenie prawa odpowiadającego jej treści, skoro prawo takie nie istniało w systemie jako samodzielna instytucja. Zwrócono przy tym uwagę na ryzyko naruszenia zakazu retroaktywności oraz konstytucyjnych standardów ochrony własności.

Brak uchwały w składzie powiększonym

Rozbieżności miały zostać rozstrzygnięte przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt: III CZP 9/25, skierowanej do rozpoznania w składzie siedmiu sędziów. Oczekiwano jednoznacznego przesądzenia, czy przed 2008 roku dopuszczalne było nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

Postępowanie zostało jednak umorzone wskutek cofnięcia skargi kasacyjnej, co uniemożliwiło wydanie uchwały o charakterze zasadniczym. W konsekwencji rozbieżności interpretacyjne nie zostały systemowo usunięte.

Konstytucyjna ocena wykładni – wyrok z 2 grudnia 2025 roku

Zasadnicze znaczenie dla dalszej praktyki ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 roku o sygn. akt: P 10/16. Trybunał dokonał oceny konstytucyjnej wykładni art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c., przyjmowanej w orzecznictwie w zakresie zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu przed 2008 roku.

W orzeczeniu tym uznano, że taka interpretacja – umożliwiająca nabycie w drodze zasiedzenia trwałego i nieodpłatnego obciążenia nieruchomości – narusza konstytucyjne gwarancje ochrony własności oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego. Podkreślono brak jednoznacznej podstawy ustawowej dla tak daleko idącego ograniczenia prawa własności oraz wskazano na naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Trybunał zwrócił uwagę, że właściciele nieruchomości przed 2008 roku nie dysponowali efektywnymi instrumentami pozwalającymi przeciwdziałać powstaniu trwałego obciążenia ich prawa, co prowadziło do istotnego zachwiania równowagi pomiędzy interesem publicznym a ochroną własności prywatnej.

Aktualna sytuacja procesowa

Wobec braku jednoznacznej uchwały składu powiększonego oraz w świetle stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, ciężar rozstrzygania sporów w dalszym ciągu spoczywa na sądach powszechnych. W praktyce oznacza to możliwość zapadania odmiennych rozstrzygnięć w sprawach opartych na zbliżonych stanach faktycznych.
Kluczowego znaczenia nabiera obecnie:

szczegółowa analiza okresu i charakteru posiadania,
ustalenie podstaw prawnych korzystania z nieruchomości,
ocena skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla toczących się postępowań,
podniesienie argumentacji konstytucyjnej w toku procesu.

Pomoc w sprawach dotyczących służebności przesyłu

Sprawy o ustanowienie służebności przesyłu (w tym dotyczące stanów sprzed 3 sierpnia 2008 r.) wymagają analizy stanu faktycznego i prawnego oraz doboru odpowiedniej strategii procesowej.

Korzybski Wojciński Kancelaria Radców Prawnych sp.k. z siedzibą w Warszawie świadczy pomoc prawną w sprawach dotyczących urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach prywatnych, w szczególności obejmującą:

ocenę przesłanek ustanowienia służebności przesyłu
analizę roszczeń majątkowych związanych z ustanowieniem służebności (w tym wynagrodzenia/odszkodowania – zależnie od podstawy prawnej)
analizę znaczenia orzecznictwa, w tym wyroków Trybunału Konstytucyjnego, dla danej sprawy
zastępstwo procesowe w postępowaniach sądowych.

W razie pytań dotyczących statusu prawnego infrastruktury przesyłowej na nieruchomości – prosimy o kontakt.

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 roku– aktualne kontrowersje judykacyjne i konstytucyjne

Geneza i utrwalenie koncepcji orzeczniczej

Wątpliwości systemowe – granice wykładni a zasada numerus clausus

Brak uchwały w składzie powiększonym

Konstytucyjna ocena wykładni – wyrok z 2 grudnia 2025 roku

Aktualna sytuacja procesowa

Pomoc w sprawach dotyczących służebności przesyłu

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

„Robaków rozgryzać nie wolno”. Wstrząsające świadectwo czterech lat wojny

TK zbada ustawę, na podstawie której miasta tworzą SCT? Chcą tego posłowie PiS

Jedna z największych atrakcji gminy Czchów przejdzie gruntowny remont

Wielkie otwarcie na Ruczaju! Fikołki startują w CH Atut – sprawdźcie, co przygotowali dla krakowskich rodzin

"Robisz z kibiców klubu idiotów". Prezes Wisły Kraków stanowczo w obronie Elżbiety Filipiak!

Zapadlisko na parkingu w Olkuszu. Dziura powiększyła się do czterech metrów

Czterometrowe zapadlisko w Trzebini. To skutek historycznego kopalnictwa