Mieczysław Wajnberg. Genialny i zbyt mało znany

Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz
Wczoraj 13:37 ( Edytowany Wczoraj 13:44 )

Jego życie jest nierozerwalnie związane z historią XX wieku i jego tragediami. Urodzony w Warszawie, studiował grę na fortepianie Warszawskim Konserwatorium. Miał zaledwie 17 lat, a już napisał muzykę do filmu „Fredek uszczęśliwia świat”.

Fot. Instytut Mieczysława Wajnberga

Jeszcze będąc uczniem, zarabiał jako pianista w lokalach i teatrach Warszawy. Wróżono mu wielką karierę, ale wybuch II wojny brutalnie to zmienił. Uciekł przed okupacją na wschód, trafiając do Mińska, a później – po kolejnych dramatycznych historiach – do Taszkentu, by w końcu osiąść w Moskwie, gdzie spędził resztę życia. Mieczysław Wajnberg, genialny kompozytor, zapomniany, stłamszony wojną, polityką i radzieckim totalitaryzmem – odzyskuje swoje miejsce w historii muzyki XX wieku.

Parę dni temu, pod koniec lutego minęła 30. rocznica jego śmierci. W tej okazji Teatr Wielki - Opera Narodowa w Warszawie wznowił przedstawienia opery Wajberga „Pasażerka”. Zaplanowane zostały trzy spektakle: 8, 10 i 12 marca. Ta wstrząsająca historia oparta na książce i słuchowisku Zofii Posmysz, byłej więźniarki obozów Auschwitz-Birkenau i Ravensbrück, jest opowieścią o spotkaniu po wojnie ofiary i jej oprawczyni. Opera powstała w 1968 roku, ale jej wykonywanie było zakazane w Związku Radzieckim. Wajnberg nie doczekał premiery. Opera Narodowa w Warszawie, wystawiła ten utwór w 2010 roku, i od tego momentu można zauważyć, coraz większe zainteresowanie muzyką tego twórcy, o którym już dziś sporo historyków mówi, że to jeden z największych geniuszy XX wieku.

Wielkim popularyzatorem twórczości Mieczysława Wajnberga był dyrygent Gabriel Chmura (on też poprowadził prawykonanie w Warszawie „Pasażerki”), zmarły w 2020 roku. To on pierwszy nagrywał jego muzykę. Zresztą pamiętam jego płytę, zarejestrowaną z Sinfonią Iuventus, na której znalazły się dwie piąte symfonie: Wajnberga i Prokofiewa. A skoro przy Prokofiewie jesteśmy, to warto zwrócić uwagę, że właśnie 5 marca obchodziliśmy kolejną, bo 73. rocznicę śmierci tego też genialnego kompozytora, który umarł dokładnie tego samego dnia co Stalin.

Mieczysław Wajnberg i Sergiusz Prokofiew. Tych kompozytorów dzieli wiele: pochodzenie, kraj urodzenia i pokolenie. Gdy rodzi się Mieczysław Wajnberg w 1919 roku w Warszawie, Sergiusz Prokofiew jest już dwa lata po oszałamiającym sukcesie swojej I Symfonii D-dur zwanej „Klasyczną”. Dzieli też kompozytorów sława, bo Prokofiew niemal od razu został uznany za genialnego twórcę, a jego utwory wypełniły programy, zaś Mieczysław Wajnberg na sławę międzynarodową jeszcze czeka; zyskuje dopiero teraz, ale na to potrzeba lat.

Ale tych kompozytorów łączy przede wszystkim to, że obaj żyli i tworzyli w Związku Radzieckim. I obaj doświadczali systemu totalitarnego. Przeżywali zarówno przychylność władzy, jak i jej prześladowania. Obaj byli w pewnym sensie pupilkami władzy i obaj byli oskarżani o formalizm, przez co ich utwory nie były wykonywane.

Mieczysław Wajnberg nawet siedział w więzieniu za – jak to określono – „żydowski nacjonalizm burżuazyjny”. Obaj w swych dziełach potrafili dostosować się do wytycznych władzy, do panujących doktryn politycznych, ale także potrafili się w utworach sprzeciwić, stosując aluzję, humor, czy groteskę. Obaj też stworzyli dzieła ponadczasowe nieobarczone piętnem ideologii, które dziś po latach ciągle zachwycają pięknem. Byli także świetnymi pianistami, a jako kompozytorzy sięgali po te same gatunki, choćby m.in.: symfonie (Prokofiew napisał ich 7, Weinberg 22), koncerty, opery, sonaty fortepianowe. Pisali także muzykę do filmów (Prokofiew do obrazów Sergieja Eisensteina np. „Iwan Groźny”, Wajnberg do m.in. filmu „Lecą żurawie”, który został wyróżniony Złotą Palmą w Cannes w 1958 roku).

Podczas gdy Prokofiew znajduje na świecie uznanie i wysokie miejsce w historii muzyki, Wajnberg dopiero o to uznanie walczy. W tej chwili można zaobserwować duże zainteresowanie jego muzyką. Coraz częściej instytucje kultury organizują koncerty, wystawy o kompozytorze, a nawet powstają interaktywne platformy, choćby „Uniwersum Wajnberga”, które przybliżają jego życie i twórczość.

Warto tam zajrzeć. Bo muzyka Wajnberga, choć wciąż jeszcze nie tak powszechnie znana, z roku na rok zdobywa kolejnych słuchaczy, gdyż ma w sobie siłę, która zmusza do jej słuchania i do powracania do tych utworów i to wielokrotnie. Raz wysłuchanych dzieł Wajnberga nie da się zapomnieć!

Źródło: opracowanie własne

Autor:

Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz

Opracowanie:

Justyna Polewska-Nowicka

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Mieczysław Wajnberg. Genialny i zbyt mało znany

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Piękny i słoneczny poniedziałek w Małopolsce. W nocy w górach będzie ciągle około 0 stopni

Tysiące osób mogły korzystać z basenu z legionellą. Dziś kluczowe wyniki badań

Wstydliwe myśli, czyli o czym fantazjujemy?

„Nie dla reżimu”, „Wolny Iran” – manifestacja Irańczyków na Rynku Głównym w Krakowie

Autobus na Wałowej, deptaku w centrum Tarnowa? Pomysł prezydenta miasta dzieli mieszkańców

Lista Niezapomnianych Przebojów Not: 1606 z 08.03.2026

Przemysław Czarnek kandydatem na premiera. Małopolscy posłowie komentują

Banan, astronauta i dinozaur na stoku! Szalony Winter Fun Day na Jaworzynie Krynickiej

Kiedy będzie działał nowy dworzec autobusowy w Kętach?

Legia wygrywa w Warszawie z Cracovią. TRANSMISJA I OPIS

Do 30 czerwca wybrane połączenia Intercity z biletami okresowymi na pociągi regionalne

Zmiany rozkładu Kolei Małopolskich - „Luxtorpeda” z dodatkowym przystankiem, powrót „Beliansky Express”

Bacowie i juhasi – kobiety coraz śmielej wchodzą do pasterskiego zawodu

To ma odmienić krakowski Kościół. Kardynał Ryś podał szczegóły