Wielkanoc starsza niż chrześcijaństwo? Skąd naprawdę wzięły się jej symbole

Jajka, zmartwychwstanie i ruchoma data świąt - Wielkanoc to efekt przenikania tradycji żydowskich, chrześcijańskich i znacznie starszych wierzeń związanych z cyklem natury. O jej prawdziwych korzeniach mówi prof. Andrzej Szyjewski z UJ.

Fot. ilustracyjne/Pexels

Posłuchaj całej rozmowy

Gdzie możemy szukać początków Wielkanocy? Czy czas jej obchodzenia ma tu kluczowe znaczenie?

Zdecydowanie tak. Główna część idei i praktyk związanych z Wielkanocą została przejęta z tradycji żydowskiej, ze święta Pesach, czyli Paschy. Ale sama Pascha również składa się z kilku starszych elementów. Kluczowe znaczenie ma tu moment przełomu - początek nowego cyklu, który na wielu obszarach przypadał w okolicach równonocy wiosennej, czyli około 21 marca. To czas przejścia od zimy - symbolizującej śmierć i brak wegetacji - do odrodzenia i nowego życia.

Nowej nadziei?

Jak najbardziej.

Mówimy o miesiącu Nissan w kalendarzu żydowskim, który wywodzi się z tradycji babilońskiej. W Babilonie święto Nowego Roku było najważniejsze i bardzo rozbudowane.

Tak, było związane m.in. z kultem boga Marduka. Według części badaczy w tym czasie symbolicznie „znikał”, by następnie powrócić. Wiązano to z pobytem w zaświatach - podobnie jak w przypadku innych bóstw Bliskiego Wschodu, takich jak Adonis, Attis czy egipski Ozyrys. To postacie, które umierają i powracają do życia, przynosząc nowy cykl i odrodzenie świata. Tu widać wyraźną analogię do symboliki Wielkanocy.

Attis, kochanek Kybele, to bóstwo związane z cyklem wegetacji?

Można powiedzieć, że to jedna z jego podstawowych funkcji. To młody bóg, łączący w sobie motywy odrodzenia, młodości i powracającej wegetacji. Jego powrót do życia symbolizuje odradzającą się naturę.

Czy Jezus uważał się za Boga? Prof. Marcin Majewski o wizerunku Chrystusa w ewangeliach

Czy wszystkie dawne kultury świętowały moment przejścia zimy w wiosnę?

Nie jesteśmy w stanie tego jednoznacznie stwierdzić, ale wielkie cywilizacje, które znamy, pozostawiły wyraźne ślady takich obchodów. W kulturach rolniczych cykl przyrody był podstawą życia, więc przejście od zimy do wiosny miało fundamentalne znaczenie.

A jak to wyglądało u Słowian?

Tu mamy większy problem, bo trudno dokładnie odtworzyć przedchrześcijański kalendarz słowiański. Wiemy jednak, że funkcjonowały dwa ważne zespoły obrzędów. Jeden związany był z końcem zimy i symbolicznego „usunięcia” śmierci i rozkładu -– u nas dobrze znany w postaci topienia Marzanny. Drugi dotyczył powitania nowego życia i pierwszych plonów. Te obchody przypadały między marcem a majem. Wielkanoc, jako święto ruchome, przejęła część symboliki z obu tych tradycji.

Wielkanocne symbole, jak jajka, mają więc przedchrześcijańskie korzenie?

Tak. To przykład przenikania się tradycji. Z jednej strony mamy wpływy żydowskiej Paschy, widoczne choćby w potrawach wielkanocnych, z drugiej - bardzo stare symbole obecne w kulturach przedchrześcijańskich. Jajko to uniwersalny znak życia i odrodzenia.

Wspominał pan, że jajka składano także w grobach. Dlaczego?

To symbol nadziei na odrodzenie. Jajko jest „zarodkiem” życia, więc składano je jako ofiarę dla zmarłych - znak, że śmierć nie jest końcem.

Wielkanoc jest świętem ruchomym, w przeciwieństwie do Paschy. Skąd to wynika?

Z różnicy między kalendarzem księżycowym a słonecznym. W tradycji żydowskiej miesiące wyznaczane są przez fazy Księżyca. Chrześcijaństwo przejęło tę logikę, ale powiązało ją z niedzielą - dniem zmartwychwstania Chrystusa. Dlatego Wielkanoc przypada w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca.

Gościem Radia Kraków był prof. Andrzej Szyjewski z Instytutu Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Autor:

Rafał Nowak-Bończa

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Wielkanoc starsza niż chrześcijaństwo? Skąd naprawdę wzięły się jej symbole

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

"Toniemy". Woda zalewa domy mieszkańców w Bolesławiu

35 lat temu Pearl Jam nagrali album "Ten"

Dlaczego hybrydy z Japonii to najbezpieczniejsza inwestycja dla firmowej floty?

Wypadki i kolizje. Na A4 kilkukilometrowy korek