Zdjęcie ilustracyjne/Fot. pexels
Performance nie poddaje się jednej, zamkniętej definicji. Jako dziedzina sztuki nieustannie się przekształca, reagując na zmiany kulturowe i społeczne. Inaczej funkcjonuje w Europie, inaczej w Azji czy w Stanach Zjednoczonych, a jego język ewoluuje wraz z kolejnymi pokoleniami artystów. Wspólnym mianownikiem pozostaje autentyczność. Performance jest przestrzenią bezpośredniej, nienarracyjnej wypowiedzi, która nie imituje rzeczywistości, lecz odnosi się do aktualnej kondycji człowieka, jego emocji czy problemów. Wbrew obiegowym opiniom performance nie ogranicza się do działań szokujących lub prowokacyjnych. Choć takie realizacje bywają najbardziej widoczne i medialne, stanowią jedynie fragment tej dziedziny. Równie istotne są w nim elementy poetyckie, muzyczne, wizualne, wątki społeczne i aktywistyczne. Performance funkcjonuje jako otwarta struktura, w której możliwe są bardzo różne strategie artystyczne i poziomy komunikacji z odbiorcą.
Dla mnie najważniejszą definicją jest to, że jest to przestrzeń, która daje różne formy ekspresji, autentycznych wypowiedzi. Ważne jest pytanie o to, co kogo szokuje, jaka jest moja granica tabu. Przywykliśmy korzystać ze skojarzenia, że musi to być coś brutalnego, szokującego, stawiającego nas w konsternacji, niewygodzie. Tak też się zdarza, ale to jest mniejszość – mówi prof. Arti Grabowski.
Jednym z kluczowych aspektów performansu jest niejednoznaczna rola widza. Nie da się jej ujednolicić ani opisać jednym modelem. W zależności od charakteru działania odbiorca może pozostać obserwatorem, stać się uczestnikiem interakcji lub po prostu zanurzyć się w warstwie wizualnej czy dźwiękowej. Ta otwartość formy sprawiają, że performance pozostaje sztuką żywego kontaktu, dialogu i konfrontacji zarówno między artystą a publicznością, jak i pomiędzy różnymi pokoleniami twórców.
(cała rozmowa do posłuchania)
Geneza aKTOmaRu
Międzyuczelniany Przegląd Performansu aKTOmaR powstał z potrzeby odbudowania przestrzeni, w której osoby studiujące na kierunkach artystycznych mogłyby prezentować swoje pierwsze realizacje, popełniać błędy i konfrontować się z innymi twórcami. Jeszcze kilkanaście lat temu podobnych przeglądów było znacznie więcej, zarówno teatralnych, jak i artystycznych, i pełniły one ważną funkcję edukacyjną oraz środowiskową. Obecnie, mimo rosnącej liczby kierunków artystycznych i pracowni performatywnych, takich platform jest wyraźnie mniej.
Przy współpracy z Teatrem KTO zrealizowaliśmy pierwszą edycję jako wydarzenie skupiające studentów Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu oraz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Po pięciu latach udało nam się rozbudować ten przegląd do pokaźnych rozmiarów. Można z całym przekonaniem powiedzieć, że jest to jeden z największych tego typu przeglądów w Europie, w którym uczestniczą osoby z 16 uczelni artystycznych.
Skala wydarzenia pozwala uznać je za jedno z większych tego typu przedsięwzięć w Europie. Jednym z najważniejszych celów aKTOmaRu jest budowanie relacji między młodymi artystami oraz pomiędzy uczelniami i instytucjami. W dobie komunikacji przeniesionej do internetu bezpośrednie spotkanie, rozmowa i wspólne doświadczanie sztuki zyskują szczególną wartość. Przegląd staje się miejscem wymiany doświadczeń, nawiązywania współprac i tworzenia sieci kontaktów, które często okazują się kluczowe dla dalszego rozwoju artystycznego. Rosnące zainteresowanie wydarzeniem wśród studentów potwierdza, że taka formuła odpowiada na realną potrzebę środowiska.
Piąta edycja aKTOmaRu odbędzie się w dniach 8-10 stycznia 2026 roku. Program każdego dnia oparto na podobnej strukturze: otwarcie i zamknięcie należą do pokazów mistrzowskich uznanych artystów, pomiędzy którymi prezentowane są etiudy, szkice i działania performatywne studentów. Przegląd zainauguruje performance Oliviera de Sagazana, a w kolejnych dniach zaprezentują się m.in. Bogdan Achimescu, Janusz Bałdyga. Łącznie swoje prace pokaże około 35 osób z kilkunastu uczelni artystycznych. W sobotę zaplanowano również panel dyskusyjny z udziałem artystek i kuratorek związanych z europejskimi instytucjami promującymi performance, takimi jak Riga Performance, Perform Bergen czy Performistanbul.
aKTOmaR adresowany jest nie tylko do środowiska akademickiego, lecz także do szerokiej publiczności. Widzowie mogą spodziewać się różnorodnych form, od działań wizualnych i plastycznych, przez muzykę i taniec, po projekty o charakterze poetyckim czy społecznie zaangażowanym. Część prezentacji przeznaczona będzie wyłącznie dla dorosłych odbiorców, jednak bogactwo programu sprawia, że niemal każdy znajdzie w nim coś dla siebie.