Czym jest "Zgniatacz"?
"Zgniatacz" to czasopismo powstające przy Ośrodku Kultury Norwida, tworzone przez zespół redakcyjny, w którego skład, obok Moniki Fiołek i Moniki Kozioł, wchodzą także Jarosław Klaś, dyrektor Ośrodka, Wojciech Paduchowski oraz Adam Gliksman. Pierwszy numer pisma ukazał się w 2023 roku i od początku zakładano jego interdyscyplinarny charakter. Historia, architektura, kultura, urbanistyka, socjologia czy studia nad pamięcią spotykają się tu w jednym miejscu, by wspólnie opisywać i interpretować fenomen Nowej Huty. Mimo że Nowa Huta stanowi centralny punkt odniesienia, to nie jest ona celem samym w sobie. Każdy numer ma temat przewodni. Pierwszy luźno nawiązywał do przyznania Nowej Hucie tytułu Pomnika Historii, drugi poświęcono dziedzictwu przemysłowemu, a trzeci – mecenatowi przemysłowemu.
W trzecim numerze znajdziemy różnorodne teksty. Numer otwiera artykuł Małgorzaty Hajto o Ośrodku Kultury Norwida. W części recenzowanej możemy znaleźć teksty jak Pałac Kultury, Dom Młodości, niezrealizowane koncepcje, projekty takich domów kultury, które miały powstać w Nowej Hucie. Kolejny tekst dotyczy kultury kinowej Nowej Huty. Znajdziemy tam także obszerny tekst poświęcony mecenatowi kulturalnemu – mówią Monika Fiołek i Monika Kozioł.
Jednym z najbardziej zaskakujących tekstów jest artykuł Marcina Laberscheka, który rozwiązuje zagadkę mniej znanego pomnika Lenina stojącego niegdyś przed kombinatem. Przez lata błędnie przypisywano autorstwo tej rzeźby i dopiero teraz udało się je jednoznacznie ustalić. Pomnik ten zniknął w latach siedemdziesiątych, gdy przed Hutą stanął monumentalny Lenin autorstwa Mariana Koniecznego. Dwa pomniki nie mogły współistnieć, choć pełniły różne funkcje: jeden był skierowany do pracowników kombinatu, drugi – reprezentacyjny, miejski – do mieszkańców Nowej Huty.