Jak żyjemy, tak się starzejemy. Polska wobec wyzwań starzejącego się społeczeństwa

Starzenie się społeczeństwa przestaje być abstrakcyjnym procesem demograficznym, a staje się jednym z kluczowych wyzwań społecznych, ekonomicznych i cywilizacyjnych. W Radiu Kraków w tym tygodniu przyglądamy się temu zjawisku nie tylko przez pryzmat polityki senioralnej, ale także indywidualnych wyborów, które podejmujemy na długo przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Punktem wyjścia do tej refleksji jest rozmowa z prof. Jolantą Perek-Białas z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Fot. ilustracyjne/Pexels

Posłuchaj całej rozmowy

Już na samym początku pojawia się pytanie, które - choć wydaje się proste - nie ma jednoznacznej odpowiedzi: kiedy właściwie zaczyna się starość? „To jest bardzo trudne pytanie. Na pewno nie zgadzam się z informacją, że starość się zaczyna w wieku sześćdziesięciu lat czy sześćdziesięciu pięciu” - mówi profesor. Formalne granice, wyznaczane przez systemy emerytalne czy statystyki, mają charakter umowny. Rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona, bo starzenie się to proces, który zaczyna się dużo wcześniej i przebiega bardzo indywidualnie. Jak zauważa badaczka, „są osoby młode, które czują się staro i są osoby starsze, które czują się bardzo młodo”.

To właśnie indywidualność doświadczenia jest jednym z najważniejszych elementów, o których zapominamy, mówiąc o seniorach. W debacie publicznej często funkcjonuje uproszczony obraz tej grupy, tymczasem - jak podkreśla prof. Perek-Białas - „to jest bardzo zróżnicowana grupa”. Każdy człowiek wchodzi w starość z innym bagażem doświadczeń, wynikającym z miejsca zamieszkania, wykształcenia, przebiegu kariery zawodowej czy sytuacji rodzinnej. Nawet w obrębie jednej kategorii – osób w podobnym wieku, mieszkających w tym samym mieście i mających podobne wykształcenie - różnice mogą być zasadnicze. „Kumulując przez całe życie te doświadczenia, automatycznie to nie może być jednorodna grupa” - zaznacza.

Czy to jest kraj dla starszych ludzi? O starzejącej się Polsce bez złudzeń

Jednym z najpoważniejszych wyzwań związanych ze starzeniem się społeczeństwa jest rosnąca skala samotności. W Krakowie, jak wynika z analiz, około 45 procent gospodarstw osób starszych to gospodarstwa jednoosobowe. To oznacza, że ogromna część seniorów funkcjonuje bez codziennego kontaktu z innymi. „W pewnym momencie życia mieszkanie samodzielne może nie być fajne. I nie chodzi tylko o opiekę, ale też o rozmowę z drugim człowiekiem” - mówi profesor. Problem ten dotyczy szczególnie kobiet, które żyją statystycznie dłużej i częściej doświadczają samotności w późniejszym wieku.

Choć wiele wyzwań ma charakter uniwersalny, Polska wciąż różni się od części krajów europejskich, zwłaszcza pod względem aktywności społecznej. „W wolontariacie nadal się różnimy. Nie wykazujemy takiej aktywności jak w krajach skandynawskich” - zauważa badaczka. To ważny sygnał, bo aktywność społeczna i sieci relacji mają bezpośredni wpływ na jakość życia w starości.

W tym kontekście kluczowe staje się pytanie o to, czy można „zaplanować” dobrą starość. Odpowiedź profesor jest jednoznaczna, choć - jak sama przyznaje – brzmi banalnie: „Jak żyjemy, tak się starzejemy”. Za tą prostą formułą kryje się jednak fundamentalna prawda. Styl życia, aktywność, pasje, relacje społeczne – wszystko to buduje naszą przyszłość. „Naprawdę nie trzeba bardzo zaawansowanych modeli, żeby udowodnić, że bycie aktywnym i posiadanie pasji ma znaczenie” - podkreśla. Problem w tym, że wiedza ta nie zawsze przekłada się na praktykę. Badania pokazują, że wielu seniorów spędza czas głównie na oglądaniu telewizji czy słuchaniu radia, choć rośnie też obecność w internecie. Kluczowe jest jednak, by nie zamykać się w biernych formach aktywności.

Polska się starzeje. Czy jesteśmy gotowi na społeczeństwo seniorów?

Na tym tle pojawia się pytanie o rolę państwa i polityk publicznych. Zdaniem prof. Perek-Białas zmiany zachodzą, choć ich tempo bywa niewystarczające. „Cieszę się, że polityki publiczne zauważają te procesy. To jest długi proces, bo to jest kwestia zmiany świadomości” - mówi. Osoby starsze stanowią już około jednej czwartej społeczeństwa, co oznacza, że nie mogą być traktowane jako margines. Jednocześnie badaczka zwraca uwagę na niebezpieczeństwo budowania polityki w oparciu o konflikty międzypokoleniowe, które - jak podkreśla - „nikomu nie służą”.

Coraz większą rolę odgrywają działania lokalne. Kraków należy do miast posiadających certyfikat Światowej Organizacji Zdrowia jako miejsce przyjazne osobom starszym. Jednak - jak zaznacza ekspertka - idea „age-friendly” powinna być rozumiana szerzej. „To nie tylko miasto przyjazne osobom starszym, ale także przyszłym osobom starszym” - tłumaczy. Chodzi o przestrzeń inkluzywną, dostosowaną do różnych potrzeb, oferującą możliwości aktywności i uczestnictwa, a także zapewniającą dostęp do informacji. Bo - jak pokazują badania - jednym z istotnych problemów jest właśnie brak wiedzy o istniejących inicjatywach i programach.

Starzenie się społeczeństwa nie jest więc wyłącznie wyzwaniem dla systemów emerytalnych czy ochrony zdrowia. To proces, który dotyczy każdego z nas - niezależnie od wieku. I choć nie na wszystko mamy wpływ, to wiele zależy od naszych codziennych wyborów.

Tematy: Czy to jest kraj dla starszych ludzi?

Autor:

Jacek Bańka

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Jak żyjemy, tak się starzejemy. Polska wobec wyzwań starzejącego się społeczeństwa

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Trump stawia ultimatum Iranowi. Ekspertka: „USA tę wojnę na razie przegrywają”

Koniec korków na „alternatywie dla A4”? Rozpoczyna się rozbudowa fragmentu trasy olkuskiej

Koniec tańszego tankowania na Słowacji

Planujesz kupno nowego mieszkania w Krakowie? Podpowiadamy, gdzie szukać ofert

Podejrzany o potrójne zabójstwo w Barcicach był niepoczytalny

Paraliż decyzyjny w Bolesławiu. Woda rośnie, pompy stoją

Co wpływa na wysokość emerytury?