Kobieta bez majątku, mężczyzna bez wolności
Jednym z kluczowych tematów powieści jest sytuacja kobiet, które nie mogły dziedziczyć majątku i były całkowicie uzależnione od małżeństwa.
- Jane Austen obnaża straszne uzależnienie kobiety od mężczyzny, taką toksyczną strukturę, w której kobieta jest całkowicie podporządkowana - zauważa prof. Hańderek.
Ale - co ważne- Austen pokazuje też drugą stronę tej samej monety.
- W tej strukturze patriarchalnej mężczyzna również nie jest wolny. Polowanie na mężczyznę, na jego majątek i status, sprawia, że on także zostaje uprzedmiotowiony - podkreśla filozofka.
Darcy nie jest więc tylko aroganckim arystokratą. Jest także kimś, kto wie, że postrzega się go jak „worek pieniędzy”.
Duma i uprzedzenie po obu stronach
Pierwsze spotkanie Elizabeth i Darcy’ego kończy się wzajemną niechęcią. Ona widzi w nim pyszałka, on – osobę spoza swojego świata. Jednak, jak zaznacza prof. Hańderek, oboje reagują na presję systemu.
- Darcy i Elizabeth są ofiarami tego samego porządku społecznego - mówi. - Jego duma to w dużej mierze obrona przed uprzedmiotowieniem, a jej uprzedzenie jest reakcją na klasową pogardę.
Filozofka odwołuje się tu do Davida Hume’a, który rozróżniał dumę jako zdrowe poczucie własnej wartości i dumę przeradzającą się w próżność.
- Darcy wpada w tę pułapkę: jego status zaczyna go definiować i izolować - tłumaczy.
Powieść jak analiza socjologiczna
Zdaniem prof. Hańderek Jane Austen miała „socjologiczne oko”, choć żyła w czasach, gdy socjologia jeszcze nie istniała jako nauka.
- Jej powieści są nie tylko historią miłosną, ale przede wszystkim analizą relacji klasowych, statusu i władzy” - mówi.
Elizabeth Bennet, choć pochodzi z „zubożałej szlachty”, wyróżnia się czymś, co dziś nazwalibyśmy kapitałem kulturowym.
- Jest inteligentna, oczytana, krytyczna. I właśnie dlatego staje się elementem niebezpiecznym dla systemu - podkreśla filozofka.
Czy „Duma i uprzedzenie” jest nadal aktualna?
Na pytanie o współczesną aktualność powieści prof. Hańderek odpowiada: „tak i nie”.
- Nie żyjemy już w świecie, w którym kobiety nie mogą się kształcić czy dziedziczyć, ale wzorce kulturowe wciąż działają - zaznacza.
Odwołując się do Pierre’a Bourdieu i Karoliny Criado Pérez, filozofka pokazuje, że nierówności często nie są zapisane w prawie, lecz ukryte w oczekiwaniach społecznych.
- Na papierze kobieta ma dziś wszystko. Problem w tym, że stare schematy nadal formatują nasze myślenie - mówi.
Pięć sióstr, pięć różnych dróg
Powieść Austen - jak zauważa prof. Hańderek - nie daje jednego modelu kobiecości. Każda z sióstr Bennet chce czegoś innego.
- Nie ma czegoś takiego jak jedna kobieta. Każda ma prawo realizować się na własnych zasadach - i to samo dotyczy mężczyzn - podkreśla.
W tym sensie „Duma i uprzedzenie” pozostaje ostrzeżeniem przed wtłaczaniem ludzi w role, które nie są ich własnym wyborem.
- Jane Austen pokazuje, co się dzieje, kiedy zaczynamy człowieka na siłę formować według społecznych oczekiwań. To musi wybuchnąć - podsumowuje prof. Joanna Hańderek.
Wyślij opinię na temat artykułu
Komentarze (0)
Brak komentarzy
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit.
Amet architecto
asperiores deleniti dicta dolores earum illo iste
Posłuchasz nas
Kraków 101.6 MHz
Tarnów 101 MHz
Zakopane 100 MHz
Andrychów 98.8 MHz
Gorlice 97.4 MHz
Krynica-Zdrój 102.1 MHz
Rabka-Zdrój 87.6 MHz
Szczawnica 90 MHz
Nowy Sącz 90 MHz
