Instytut Pamięci Narodowej powołany został 19 stycznia 1999 roku , na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. Faktycznie zaczął jednak działać w czerwcu 2000 r., wraz z powołaniem prof. Leona Kieresa na prezesa. Kilkanaście tygodni później, 15 września 2000 r., Janusz Kurtyka został dyrektorem Oddziału IPN w Krakowie. W Instytucie były wtedy tylko trzy piony merytoryczne: edukacyjno-naukowy, archiwalny i śledczy. W 2007 r. utworzony został pion lustracyjny, w roku 2016 oddzielono naukę od edukacji, a Instytutowi powierzono obowiązek działań w sferze upamiętniania walk i męczeństwa oraz poszukiwań i identyfikacji ofiar totalitaryzmów nazistowskiego i komunistycznego.
20 lat dzialaności IPN w Krakowie
W projektach edukacyjnych krakowskiego IPN od poczatku jego powstania udział wzięło 15 tysięcy osób, 2 tysiące nauczycieli skorzystało z proponowanych przez Instytut szkoleniach i warsztatach. Krakowski Oddział IPN przygotował 64 wystawy plenerowe, które pokazywane były w ponad tysiącu miejsc, zorganizował 75 rajdów i wypraw edukacyjnych, 45 gier miejskich i zarejestrował 4670 notacji śiwadkow historii. Mocną stroną IPN w Krakowie jest dzialaność naukowa i popularyzatorska na którą złożyło się 400 publikcji: książek, folderów, broszur; 2 tysiące artykułów popularnonaukowych. W ramach działaności statutowej pion śledczy krakowskiego IPN przeprowadził ponad 1900 śledztw, zakończonych 10.tys. postępowań lustracyjnych. 100 wyremontowanych grobów, 47 ufundowanych tablic pamiątkowych i pomników , 23 odnalezionych żołenirzy podziemia niepodległościowego, w tym 13 zidentyfikowanych - to ważna częśc bilansu 20.letniej działaności Instytutu.
Krakowski oddział IPN to równiez archiwum - 6 tysięcy metrów bieżących akt , w większości wytworzonych przez peerelowską policję polityczną UB/SB. Do tej pory oddzial Instytutu umożliwił 6 tys. osób wgląd do dotyczących ich dokumentów gromadzonych przez bezpiekę. Dzięki pracy badawczej pracowanikow Instytutu dokonano ponad 15 tysięcy wpisów do internetowych katalogów funkcjonariuszy Ub-SB, aparatczykow partyjnych, osób rozpracowywanych oraz osób pełniacych funkcję publiczne.
Program wydarzeń na pl. Szczepańskim, 12 września 2020
10.00 – otwarcie wystawy „Historia, Pamięć Tożsamość. 20 lat Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie”
10.00-17.00 – stoisko promocyjne Oddziału IPN w Krakowie na pl. Szczepańskim
Prezentacja Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej ze Słopnic
Występy grupy „Mołodcy” (pieśni wojskowe i ludowe śpiewane w 1920 roku)
Edukacyjne gry terenowe i quizy z nagrodami na aplikację Action Track
Akcja „Zabierz książkę do domu”
Oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Rzeźby Samuela Willenberga” (Centrum Edukacyjne „Przystanek Historia” IPN w Krakowie, ul. Dunajewskiego 8), godz. 11.00, 13.00, 15.00 (zapisy na stoisku IPN na pl. Szczepańskim)
Prezentacja wystaw na pl. Szczepańskim w Krakowie, 12-26 września 2020
„Historia Pamięć Tożsamość. 20 lat Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie”
„Otwórzcie drzwi do wolności – Janusz Kurtyka 1960-2010”
„Wyklęci – odnalezieni w Małopolsce”
J.Drużyńska/ mat.pras. IPN w Krakowie