Kraków pamiętał o Powstaniu Warszawskim

Kraków
Poniedziałek, 2017.07.31 12:18 ( Edytowany Poniedziałek, 2021.05.31 07:50 )

We wtorek, w 73. rocznicę Powstania Warszawskiego i akcji "Burza", o godzinie 17.00 w całym mieście zawyły syreny. To czas aby zatrzymać się na chwilę i uczcić pamięć tych, którzy zginęli w walce o wolność. Obchody rocznicowe w mieście rozpoczęły się o 17:05 mszą świętą w Bazylice Mariackiej.

Fot: Marek Lasyk

Posłuchaj co mówi Jan Machowski z krakowskiego magistratu

Kraków uczcił 73. rocznicę Powstania Warszawskiego

1 / 25

Ofiary Powstania Warszawskiego domagają się nie tylko naszej pamięci, ale naszej miłości Ojczyzny dzisiaj, naszej odpowiedzialności za nią ponad podziałami - mówił metropolita krakowski abp Marek Jędraszewski podczas mszy św. z okazji 73. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

"Za krew, to cierpienie Powstańców sprzed 73 lat, za niezliczone ofiary ludności cywilnej, zwłaszcza na warszawskiej Woli, te ofiary domagają się nie tylko pamięci. One domagają się naszej miłości Ojczyzny dzisiaj, naszej odpowiedzialności za nią ponad wszystkimi możliwymi podziałami" – powiedział abp Marek Jędraszewski podczas wtorkowej homilii w Katedrze na Wawelu.

"Tak jak wtedy ludność Warszawy potrafiła się zjednoczyć, wierząc, że tam bije serce Polski, tak dzisiaj świadomi tych ogromnych ofiar, poniesionych wtedy za Polskę, musimy się tym bardziej modlić o jej dzisiaj i o jej jutro, wiedząc, że nasza nadzieja ostateczna jest w Bogu, i że nic nie straciło z aktualności to określenie Polski jako +przedmurza chrześcijaństwa+, niezależnie od tego, czy to przedmurze byłoby po jej stronie wschodniej czy zachodniej" – podkreślił metropolita krakowski.

"Bo jeżeli obronimy ten rdzeń, tę pamięć o tym, kim jesteśmy dzięki Bogu, będziemy trwać, z nadzieją patrząc w przyszłość i nie tracąc nic z pamięci o naszych bohaterach" – dodał.

Przy grobie Nieznanego Żołnierza w Krakowie odbyły się główne obchody rocznicy Powstania Warszawskiego. Najstarsi uczestnicy uroczystości zostali przewiezienia na Plac Matejki meleksami, część kombatantów nie zdecydowała się na udział w obchodach ze względu na upał.

73. rocznica wybuchu #PowstanieWarszawskie; #Krakow.skie uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza na Placu Matejki @RadioKrakow pic.twitter.com/efwuCeuMYI
— Magdalena Zbylut (@magdalenazbylu1) 1 sierpnia 2017

Późńiej w Muzeum AK odbyło się spotkanie okolicznościowe. Byli na nim uczestnicy tamtych ważnych dni - mówił Jan Machowski z krakowskiego magistratu. Tego dnia wszystkie budynki miejskie były udekorowane biało-czerwonymi flagami.

73 lata temu, 1 sierpnia 1944 r., na rozkaz Komendanta Głównego AK gen. Tadeusza Komorowskiego "Bora" w Warszawie wybuchło powstanie. Przez 63 dni powstańcy prowadzili z wojskami niemieckimi heroiczną i osamotnioną walkę, której celem była niepodległa Polska, wolna od niemieckiej okupacji i dominacji sowieckiej.

Powstanie Warszawskie było największą akcją zbrojną podziemia w okupowanej przez Niemców Europie. Planowane na kilka dni, trwało ponad dwa miesiące. Jego militarnym celem było wyzwolenie stolicy spod niezwykle brutalnej niemieckiej okupacji, pod którą znajdowała się od września 1939 r.

Dowództwo Armii Krajowej zakładało, że Armii Czerwonej zależeć będzie ze względów strategicznych na szybkim zajęciu Warszawy. Przewidywano, że kilkudniowe walki zostaną zakończone przed wejściem do miasta sił sowieckich. Oczekiwano również pomocy ze strony aliantów.

Opanowanie miasta przez AK przed nadejściem Sowietów i wystąpienie w roli gospodarza przez władze Polskiego Państwa Podziemnego w imieniu rządu polskiego na uchodźstwie miało być atutem w walce o niezależność wobec ZSRS. Liczono na to, że ujawnienie się w Warszawie władz cywilnych związanych z Delegaturą Rządu na Kraj będzie szczególnie istotne w związku z powołaniem przez komunistów PKWN.

Premier Stanisław Mikołajczyk, udający się pod koniec lipca 1944 r. na rozmowy ze Stalinem, liczył, że ewentualny wybuch powstania w stolicy wzmocni jego pozycję negocjacyjną wobec Sowietów.

Opinii premiera nie podzielał Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski, który uważał, że w zaistniałej sytuacji zbrojne powstanie pozbawione jest politycznego sensu i w najlepszym przypadku zmieni jedną okupację na drugą. W depeszy do gen. Komorowskiego pisał: "W obliczu szybkich postępów okupacji sowieckiej na terytorium kraju trzeba dążyć do zaoszczędzenia substancji biologicznej narodu w obliczu podwójnej groźby eksterminacji". Pomimo takiego stanowiska, gen. Sosnkowski nie wydał w sprawie powstania jednoznacznego rozkazu.

Przy podejmowaniu decyzji o rozpoczęciu walki w stolicy nie bez znaczenia były także działania propagandy sowieckiej. Pod koniec lipca na ulicach Warszawy zaczęły pojawiać się bowiem odezwy informujące o ucieczce KG AK i o przejęciu dowództwa nad siłami zbrojnymi podziemia przez dowództwo Armii Ludowej. Z kolei oddana przez Sowietów Związkowi Patriotów Polskich radiostacja Kościuszko wzywała warszawiaków do natychmiastowego podjęcia walki. W tej sytuacji KG AK obawiała się, że komunistyczna dywersja może doprowadzić do niekontrolowanych i spontanicznych wystąpień zbrojnych przeciwko Niemcom, na czele których będą stawać komuniści.

Za rozpoczęciem walk w stolicy przemawiała również ewakuacja Niemców, która w drugiej połowie lipca 1944 r. objęła niemiecką ludność cywilną i wojskową, oraz widoczne przejawy zaniku morale niemieckiej administracji i wojska, wywołane sytuacją panującą na froncie, a także zamachem na Hitlera 20 lipca 1944 r.

Były również poważne obawy co do konsekwencji bojkotu zarządzenia gubernatora Ludwiga Fischera, wzywającego mężczyzn z Warszawy w wieku 17-65 lat, do zgłoszenia się 28 lipca 1944 r. w wyznaczonych punktach stolicy, w celu budowy umocnień. Istniało niebezpieczeństwo, że zarządzenia niemieckie, mogą doprowadzić do rozbicia struktur wojskowych podziemia i uniemożliwić rozpoczęcie powstania. Dodać należy, iż w ostatnich dniach lipca Niemcy wznowili gwałty i represje wobec ludności oraz rozstrzeliwanie więźniów.

Rozkaz o wybuchu powstania wydał 31 lipca 1944 r. dowódca AK gen. Tadeusz Komorowski "Bór", uzyskując akceptację Delegata Rządu Jana S. Jankowskiego.

1 sierpnia 1944 r. do walki w stolicy przystąpiło ok. 40-50 tys. powstańców. Jednak zaledwie co czwarty z nich liczyć mógł na to, że rozpocznie ją z bronią w ręku.

Na wieść o powstaniu w Warszawie Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz, w którym stwierdzał: "Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców, Warszawa ma być zrównana z ziemią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy".

Przez 63 dni powstańcy prowadzili heroiczny i samotny bój z wojskami niemieckimi. Ostatecznie wobec braku perspektyw dalszej walki 2 października 1944 r. przedstawiciele KG AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki "Jarecki" i ppłk Zygmunt Dobrowolski "Zyndram" podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfuehrera Ericha von dem Bacha w Ożarowie układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie.

Według postanowień układu żołnierze AK z chwilą złożenia broni mieli korzystać ze wszystkich praw konwencji genewskiej z 1929 r., dotyczącej traktowania jeńców wojennych. Takie same uprawnienia otrzymali żołnierze AK, którzy dostali się do niemieckiej niewoli w czasie walk toczonych od początku sierpnia w Warszawie. Niemcy przyznali prawa jeńców wojennych także członkom powstańczych służb pomocniczych.

W podpisanym dokumencie strona niemiecka stwierdzała ponadto, że osoby uznane za jeńców wojennych "nie będą ścigane za swoją działalność wojenną ani polityczną tak w czasie walk w Warszawie, jak i w okresie poprzednim, nawet w wypadku zwolnienia ich z obozów jeńców".

Odnośnie ludności cywilnej znajdującej się w czasie walk w mieście, Niemcy zapewnili, że nie będzie stosowana wobec niej odpowiedzialność zbiorowa. Dodatkowo gwarantowali, że: "Nikt z osób znajdujących się w okresie walk w Warszawie nie będzie ścigany za wykonywanie w czasie walk działalności w organizacji władz administracji, sprawiedliwości, służby bezpieczeństwa, opieki publicznej, instytucji społecznych i charytatywnych ani za współudział w walkach i propagandzie wojennej. Członkowie wyżej wymienionych władz i organizacji nie będą ścigani też za działalność polityczną przed powstaniem".

Zgodnie z żądaniami niemieckiego dowództwa miasto mieli opuścić wszyscy jego mieszkańcy. Układ przewidywał, że ewakuacja "zostanie przeprowadzona w czasie i w sposób oszczędzający ludności zbędnych cierpień", a "dowództwo niemieckie dołoży starań, by zabezpieczyć pozostałe w mieście mienie publiczne i prywatne".

O realizacji ustaleń zawartych w układzie z 2 października 1944 r. tak pisał prof. Norman Davis: "W pierwszym stadium Niemcy z pewnością trzymali się postanowień zawartego układu. Po Powstaniu nie wróciły straszliwe masakry, jakie się zdarzały w czasie jego trwania. Nie próbowano tępić Żydów czy innego +niepożądanego elementu+ i - ogólnie rzecz biorąc - ewakuowanych do obozów przejściowych nie bito, nie głodzono ani nie maltretowano na inne sposoby. Wiele tysięcy ludzi znalazło sposób, aby się wymknąć z oczek sieci, wielu też natychmiast zwolniono. Przeważająca część jeńców z Armii Krajowej została - zgodnie z umową - odesłana do regularnych obozów jenieckich pozostających pod nadzorem Wehrmachtu. (...) Kobiety, które trafiły do niewoli, zgodnie z umową kierowano do specjalnych obozów (...) albo po prostu uwalniano. Jednak w miarę upływu czasu, gdy początkowa masa zaczynała topnieć, ujawniały się bardziej nieprzyjemne aspekty hitlerowskiej machiny. Kiedy dokonano ostatecznych obliczeń, okazało się, że znacznie ponad 100 000 warszawiaków wysłano na przymusowe roboty do Rzeszy, wbrew układowi o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, a dalsze kilkadziesiąt tysięcy umieszczono w obozach koncentracyjnych SS, w tym w Ravensbrueck, Auschwitz i Mauthausen". (N. Davis "Powstanie '44")

W czasie walk w Warszawie zginęło ok. 18 tys. powstańców, a 25 tys. zostało rannych. Poległo również ok. 3,5 tys. żołnierzy z Dywizji Kościuszkowskiej. Straty ludności cywilnej były ogromne i wynosiły ok. 180 tys. zabitych. Pozostałych przy życiu mieszkańców Warszawy, ok. 500 tys., wypędzono z miasta, które po powstaniu zostało niemal całkowicie zburzone. Specjalne oddziały niemieckie, używając dynamitu i ciężkiego sprzętu, jeszcze przez ponad trzy miesiące metodycznie niszczyły resztki ocalałej zabudowy.

Do niemieckiej niewoli poszło ponad 15 tys. powstańców, w tym 2 tys. kobiet. Wśród nich niemal całe dowództwo AK, z gen. Komorowskim, mianowanym przez prezydenta RP Władysława Raczkiewicza 30 września 1944 r. Naczelnym Wodzem.

W wydanej nazajutrz po kapitulacji odezwie do "Do Narodu Polskiego" Krajowa Rada Ministrów i Rada Jedności Narodowej z goryczą stwierdzały: "Skutecznej pomocy nie otrzymaliśmy. (...) Potraktowano nas gorzej niż sprzymierzeńców Hitlera: Italię, Rumunię, Finlandię. (...) Sierpniowe powstanie warszawskie z powodu braku skutecznej pomocy upada w tej samej chwili, gdy armia nasza pomaga wyzwolić się Francji, Belgii i Holandii. Powstrzymujemy się dziś od sądzenia tej tragicznej sprawy. Niech Bóg sprawiedliwy oceni straszliwą krzywdę, jaka Naród Polski spotyka, i niech wymierzy słuszną karę na jej sprawców".

Wielkość strat poniesionych przez stronę polską w wyniku powstania powoduje, że decyzja o jego rozpoczęciu do dziś wywołuje kontrowersje.

(Joanna Orszulak/Magdalena ZbylutPAP/ko/bp)

Warszawa, 01.08.2017. Uroczystości przed pomnikiem "Polegli Niepokonani 1939-1945" fot: PAP/Rafał Guz

Punktualnie o 17.00, czyli w godzinę "W", w stolicy zawyły syreny w hołdzie uczestnikom Powstania Warszawskiego. Tłumy ludzi zebrały się m.in. na rondzie Dmowskiego i placu Zamkowym; przed godziną "W" wznoszono okrzyki: "cześć i chwała bohaterom".

Na rondzie Dmowskiego zgromadziły się tłumy ludzi, w tym wiele rodzin z dziećmi, wiele osób miało biało-czerwone falgi, odpalono biało-czerwone race.

Wielu ludzi zgromadziło się również na placu Zamkowym. Mieszkańcy stolicy uformowali kotwicę - znak Polski Walczącej. Bohaterstwo powstańców uczcili przechodnie, zatrzymując się na minutę na ulicach.

^{Mieszkańcy Warszawy tworzą "żywy znak" Polski Walczącej, 1 sierpnia na placu Zamkowym w ramach obchodów 73. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Znak Polski Walczącej tzw. "kotwica" jest symbolem nadziei na odzyskanie niepodległości i walki polskiego narodu z nazistami podczas II wojny światowej.Fot: PAP/Marcin Obara}

PAP/bp

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Kultura

Sport

Muzyka

Audycje

Podcasty

Kontakt

Ramówka

Studia nagraniowe

Kraków pamiętał o Powstaniu Warszawskim

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Lista Niezapomnianych Przebojów Not: 1608 z 22.03.2026

Szum potoków i pierwsze pąki. Zobaczcie, jak wiosna budzi Beskid Sądecki!

Małopolskie drużyny: wczoraj bez porażki, dziś bez wygranej. RELACJA MINUTA PO MINUCIE

List polskich biskupów: "Żydzi są naszymi braćmi". Mocne słowa o antysemityzmie

Tarnów z kolejnym multipleksem. Nie wszyscy są zadowoleni

Kibice uderzają w prezydenta Nawrockiego. Poszło o weto i zmiany w KPK

Pracowita niedziela tarnowskich strażaków: od wycieku paliwa po ratowanie dzikiej przyrody

33-letni kompozytor rzucił wyzwanie światu. Tak powstała Pasja

Od poniedziałku zwężenie Zakopianki w Myślenicach – ruszają kolejne prace

Kopalnia Soli w Wieliczce z nową atrakcją. Trzeba się pospieszyć, żeby to zobaczyć

Schron pod inwestycją De Niro w Krakowie. Powstaje miejsce dla ponad 1000 osób

Wieczysta o awans, Bruk-Bet o honor

35 lat Straży Miejskiej w Krakowie. Profilaktyka to nie tylko interwencje, ale codzienna praca z dziećmi i młodzieżą

Wystawa rysunków Zdzisława Beksińskiego w Nowohuckim Centrum Kultury

Programista z Krakowa buduje historię Polski z klocków Lego

Tragiczne odkrycie w Oświęcimiu. Dwie osoby nie żyją

Koniec zwycięskiej passy Puszczy. Żubry dzielą się punktami ze Śląskiem Wrocław

Kibice Unii Tarnów protestują. "Wyrządzono nam ogromną krzywdę"

Cracovia wreszcie wygrała na własnym stadionie

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Kraków pamiętał o Powstaniu Warszawskim

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Najnowsze

Lista Niezapomnianych Przebojów Not: 1608 z 22.03.2026

Szum potoków i pierwsze pąki. Zobaczcie, jak wiosna budzi Beskid Sądecki!

Małopolskie drużyny: wczoraj bez porażki, dziś bez wygranej. RELACJA MINUTA PO MINUCIE

List polskich biskupów: "Żydzi są naszymi braćmi". Mocne słowa o antysemityzmie

Tarnów z kolejnym multipleksem. Nie wszyscy są zadowoleni

Kibice uderzają w prezydenta Nawrockiego. Poszło o weto i zmiany w KPK

Pracowita niedziela tarnowskich strażaków: od wycieku paliwa po ratowanie dzikiej przyrody

33-letni kompozytor rzucił wyzwanie światu. Tak powstała Pasja

Od poniedziałku zwężenie Zakopianki w Myślenicach – ruszają kolejne prace

Kopalnia Soli w Wieliczce z nową atrakcją. Trzeba się pospieszyć, żeby to zobaczyć

Schron pod inwestycją De Niro w Krakowie. Powstaje miejsce dla ponad 1000 osób

Wieczysta o awans, Bruk-Bet o honor

35 lat Straży Miejskiej w Krakowie. Profilaktyka to nie tylko interwencje, ale codzienna praca z dziećmi i młodzieżą

Wystawa rysunków Zdzisława Beksińskiego w Nowohuckim Centrum Kultury

Programista z Krakowa buduje historię Polski z klocków Lego

Tragiczne odkrycie w Oświęcimiu. Dwie osoby nie żyją

Koniec zwycięskiej passy Puszczy. Żubry dzielą się punktami ze Śląskiem Wrocław

Kibice Unii Tarnów protestują. "Wyrządzono nam ogromną krzywdę"

Cracovia wreszcie wygrała na własnym stadionie

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię