Sobota, 21 lis 6 °C Jakość powietrza: Bardzo dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Jeżeli byłaś chłopką, mąż miał prawo cię bić

Koniec XIX i początek XX wieku to czas dynamicznych zmian społecznych i politycznych, które w różny sposób wpływały na życie kobiet. Choć na papierze funkcjonowały przepisy mające chronić kobiety przed przemocą i nadużyciami, ich praktyczna realizacja była często uzależniona od statusu społecznego oraz regionu, w którym mieszkały. W rozmowie z Sylwią Paszkowską Aneta Godynia, genealożka i autorka profilu Galicyjskie drzewo, dzięki analizie akt sądowych z tamtego okresu ujawniła duże różnice w traktowaniu kobiet pochodzących z różnych środowisk.

Jeżeli byłaś chłopką, mąż miał prawo cię bić
Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
Aneta Godynia, fot. Sylwia Paszkowska

W poszukiwaniu ojców nieślubnych dzieci

W Galicji, pomimo trudności, kobiety miały większe możliwości dochodzenia praw dla swoich nieślubnych dzieci niż w Królestwie Polskim. W Galicji obowiązek ten spoczywał na ustanowionym przez sąd opiekunie dziecka, który miał dążyć do ustalenia ojcostwa. Sądy w większości przypadków przyznawały rację matkom, nawet gdy ojcowie próbowali zaprzeczyć swojej odpowiedzialności. Alimenty, choć często minimalne, były zasądzane automatycznie.

Przykład sprawy Anny z Białego Dunajca pokazuje, jak funkcjonował ten system. Po narodzinach dziecka Anna powołała opiekuna, który przez sąd zobowiązany został do znalezienia ojca. Pomimo proceduralnych komplikacji – takich jak problemy z dostarczeniem wezwania na rozprawę – sąd zaocznie uznał Jana z sąsiedniej wsi za ojca. Chociaż mężczyzna odwołał się od decyzji, finalny wyrok zobowiązał go do płacenia alimentów.

(cała rozmowa do posłuchania)

Posłuchaj wypowiedzi

Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Przemoc wobec kobiet na przełomie XIX i XX wieku

W społeczeństwach wiejskich Galicji przemoc domowa, zarówno fizyczna, jak i słowna, była częstym zjawiskiem. Orzeczenia sądowe z tego czasu wskazują, że normy kulturowe akceptowały przemoc w małżeństwach chłopskich jako element codziennego życia. W jednym z bulwersujących wyroków z początku lat 20. XX wieku Sąd Najwyższy w Warszawie odmówił separacji kobiecie, która była bita i znieważana przez męża. Uzasadnienie brzmiało:

„Ze względu bowiem na środowisko, w jakim żyją strony, że chodzi tu mianowicie u wieśniaków, u których bicie i znieważanie słowne są częstymi zjawiskami [...], nie można tych zniewag, czynnych jak i słownych, uważać jako bardzo dotkliwe i powtarzające się udręczenia”.

Ten wyrok nie tylko bagatelizował przemoc, ale także przenosił część odpowiedzialności na ofiarę, sugerując, że zachowanie kobiety mogło pobudzić jej męża do jej skarcenia.

Kobiety z wyższych warstw społecznych z większą ochroną

Anna Godynia przytacza historię Bronisławy, krakowskiej artystki, której sprawa również trafiła do Sądu Najwyższego. W 1920 roku kobieta ta wystąpiła o unieważnienie małżeństwa zawartego pod przymusem. Jej mąż, wpływowy człowiek ze środowiska artystycznego, zastraszał ją, że bez jego zgody nie zrobi kariery. Sąd w Warszawie przyznał jej rację, uznając małżeństwo za nieważne. Różnica w podejściu do obu spraw była uderzająca – wyższy status społeczny zapewnił jej nie tylko dostęp do wymiaru sprawiedliwości, ale także korzystniejsze rozstrzygnięcie sprawy.

Historie kobiet z przełomu XIX i XX wieku ujawniają głęboką przepaść. Niektóre przepisy – jak te dotyczące alimentów – działały na korzyść kobiet, wiele innych było skutecznie ograniczanych przez normy społeczne i klasowe. Kobiety z wyższych warstw społecznych mogły liczyć na bardziej sprawiedliwe traktowanie, podczas gdy te z niższych klas były często pozostawiane same sobie.

Komentarze

Najpopularniejsze

  • Nagranie dziecka unikającego kul zamachowca. Prokuratura: wszystko wskazuje na to, że jest prawdziwe

    Jan Pająk

  • Rodzina zamachowca odebrała jego ciało

    Julia Kawa

  • Jak czują się policjanci ranni podczas zamachu w Krakowie? Są nowe informacje o ich zdrowiu

    Piotr Łęgowski

  • Groby pod wodą, ludzie się boją. Spór o cmentarz w Biadolinach Radłowskich

    Bartłomiej Maziarz

  • Duży pożar restauracji pod Krakowem. Nikomu nic się nie stało

    Marcin Koczyba

  • Dziewczynka cudem uniknęła kul podczas zamachu w Krakowie. Prawda czy produkt AI?

    Kamil Wszołek

Najnowsze

  • Żywa karmówka dla węża? Naukowiec o ciemnej stronie terrarystyki

  • Kraków czekał na to niemal 80 lat. Nowa filharmonia coraz bliżej

  • 25 lat troski o pamięć. Jubileuszowa gala „Ratujmy Sądeckie Nekropolie”

  • Tłumy pożegnały Izabelę Woźną, ofiarę zamachu w Krakowie. „Umiała dostrzegać piękno w zwyczajnych rzeczach”

  • Polska potrzebuje pomocy Ukrainy. Tylko tak może skutecznie chronić swoją przestrzeń powietrzną

  • Referendum, metro i spór ze Lwowem. Prof. Danel: Łukasz Gibała zderzył się z rzeczywistością