Skansen dla niszczejących chałup? Zakopane wraca do pomysłu sprzed lat

Filip Drożdż
Dzisiaj 15:22 ( Edytowany Dzisiaj 15:53 )

Zabytkowe domy z Podhala mogłyby trafić do „skansenu” w Zakopanem. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami chce w ten sposób ratować drewniane chałupy, które dziś się rozpadają, i stworzyć miejsce do zwiedzania, nauki dawnych rzemiosł i wypoczynku. Wytypowano około 60 budynków, ale na początek wystarczyłoby uratować dziesięć najcenniejszych. Burmistrz jest otwarty na rozmowy. Pyta jednak o teren pieniądze i to, co powstanie w centrum po przeniesieniu zabytków.

Zakopane w obiektywie Reginy Korczak

Pomysł przedstawiono zakopiańskiej Komisji Urbanistyki i Rozwoju. Radni wystąpili do burmistrza o przeprowadzenie konsultacji społecznych. Na razie nie ma decyzji o budowie skansenu, wybranej działki ani zapewnionego finansowania. Jest za to koncepcja, do której pod Tatrami wraca się od kilkudziesięciu lat.

Agata Nowakowska-Wolak, prezeska podhalańskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, przekonuje, że z działaniem nie można już długo czekać. Wskazuje na stare domy i zabudowania gospodarcze, które wciąż stoją w Zakopanem i okolicznych miejscowościach, ale są w coraz gorszym stanie.

Te budynki po prostu są wskazane na zagładę. One stoją, ale można powiedzieć, umierają stojąc. Po prostu na naszych oczach się rozpadają, błagają o przeniesienie.

Stare chałupy „umierają stojąc”. Społecznicy chcą je ratować

Przykładów nie trzeba szukać daleko. Na Bachledzkim Wierchu, wśród starych drzew, zachowała się zagroda Ustupskich. Chałupa jeszcze stoi, ale szopa już się zawala. To również fragment historii ludzi związanych z Tatrami. Mieszkała tu Zofia Radwańska, późniejsza Radwańska-Paryska, zanim przeniosła się na Antałówkę. Przy ulicy Salwatoriańskiej niszczeje z kolei dom, który pozostał po większym zespole zabudowań.

Towarzystwo powołuje się na opracowanie mieszkańca Zakopanego, który przez kilka lat zbierał materiały i poznawał skanseny w Polsce oraz za granicą. To w ramach tej pracy wytypowano około 60 budynków do przeniesienia. Liczba ta pokazuje skalę potrzeb, ale nie oznacza, że wszystkie obiekty od razu trafiłyby do nowego parku.

Nie tylko Krupówki i szlaki. Nieoczywiste miejsca w Zakopanem

Na początek dziesięć budynków. Skansen miałby przypominać dawną podhalańską wieś

Na początek pomysłodawcy proponują uratować dziesięć najcenniejszych obiektów. Na cały park potrzeba byłoby co najmniej pięciu hektarów. Skansen miałby przypominać dawną podhalańską wieś. Znalazłyby się w nim domy mieszkalne, budynki gospodarcze, a tam, gdzie byłoby to możliwe, całe zagrody. Wszystkie przeniesione z Podhala.

Wyobraźmy sobie, że idziemy sobie właśnie takim zboczem i zwiedzamy chałupy drewniane, zabytkowe zagrody całe lub pojedyncze budynki, czy to gospodarcze, czy to mieszkalne

– opisuje Agata Nowakowska-Wolak, prezeska towarzystwa.

Powstanie skansenu mogłoby też dać nowe miejsca pracy i przyciągnąć gości zainteresowanych historią Podhala. Gdyby znalazł się poza centrum, byłby kolejnym powodem, by zajrzeć do rzadziej odwiedzanej części Zakopanego.

Bachledzki Wierch czy Zoniówka? Gdzie mógłby powstać skansen

Jedną z propozycji są zbocza Bachledzkiego Wierchu. Park mógłby powstać na wschodnim lub zachodnim stoku, ewentualnie po obu stronach wzgórza. Punktem wyjścia byłaby zachowana zagroda. Pomysł nie zakłada zabudowy samego wierzchołka.

Podczas rozmowy na komisji pojawiła się również Zoniówka. Towarzystwo wskazuje, że są tam miejskie grunty, a skansen mógłby pomóc w uporządkowaniu tej części Zakopanego.

Burmistrz: trzeba chronić nie tylko domy, ale też miejsca, w których stoją

Burmistrz Łukasz Filipowicz zastrzega jednak, że miasto nie ma dziś odpowiedniego terenu na taką inwestycję. Jest gotów rozmawiać. Bachledzki Wierch chciałby zachować jako miejsce spacerów, rekreacji i podziwiania gór. Dopuszcza wykorzystanie części zboczy lub podnóża, jeśli nie kolidowałoby to z charakterem wzgórza. Problem w tym, że wskazywane tam grunty są prywatne.

Filipowicz nie kwestionuje potrzeby ratowania niszczejących chałup. Zwraca jednak uwagę, że dla Zakopanego ważne jest także to, gdzie te budynki stoją. Jego obawa dotyczy sytuacji, w której przenoszenie domów do skansenu ułatwi kolejne inwestycje w centrum.

Wyobraźmy sobie, że przychodzi duży inwestor, wykupuje teren, przenosi, odnawia te zabytki, je gdzieś tam zrzuca na obrzeża miasta, a w miejscu tych zabytków w centrum miasta buduje deweloperki

– mówi burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz.

Burmistrz oczekuje zasad, które ochronią także miejsca pozostawione po zabytkach. Samo odnowienie i przeniesienie domu nie rozwiązuje, jego zdaniem, problemu, jeśli centrum straci przez to swój charakter.

Pomysł niezły, żeby faktycznie uratować zabytek, który i tak zniszczeje albo zostanie rozebrany i przeznaczony, kolokwialnie mówiąc, na opał. Przenieść go w inne miejsce, żeby cieszył oko. Są takie miejsca w Polsce i to faktycznie działa. Pytanie: gdzie, za co i czy jest to zasadne dla Zakopanego.

Do tego dochodzą koszty. Potrzebne byłyby pieniądze na ziemię, przeniesienie budynków i remonty. Nawet chałupę przekazaną za darmo trzeba zabezpieczyć i odnowić. Burmistrz ocenia, że takie przedsięwzięcie mogłoby pochłaniać miliony, a nawet dziesiątki milionów złotych rocznie. Szczegółowego kosztorysu jeszcze nie ma.

Pomysłodawcy nie chcą jednak, by cały rachunek pokryło Zakopane. Proponują powołanie fundacji, która połączyłaby siły miasta, województwa małopolskiego, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Towarzystwo zapewniałoby pomoc ekspertów, a fundacja przygotowałaby projekty i starała się o unijne dotacje. Społecznicy chcieliby też wpisania skansenu do strategii miasta. Teraz liczą na rozmowę z mieszkańcami, o którą wystąpili radni.

Pomysł wraca od lat 50. Skansen pod Tatrami planowano już kilka razy

Historia wcześniejszych prób sięga lat pięćdziesiątych XX wieku. Wtedy powstawały pierwsze koncepcje Podhalańskiego Parku Etnograficznego. Z jedną z nich związany był profesor Gerard Ciołek, architekt i badacz ogrodów. Park planowano na Polanie Kuźnickiej. Nie powstał, ale dokumentacja projektu zachowała się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego.

W latach siedemdziesiątych rozważano Polanę Biały Potok w Witowie. Planowano tam pokazywać dawne budownictwo i urządzenia pasterskie. Ta koncepcja również pozostała na papierze.

Kolejny pomysł wiązał się z otoczeniem dworu w Łopusznej. Muzeum Tatrzańskie gromadziło obiekty związane z dawną techniką wiejską oraz chałupy i ich fragmenty. Większy park nie powstał, ale jeden z przeniesionych domów można oglądać do dziś. To chałupa Klamerusów, stojąca obok zespołu dworskiego. Została zbudowana w 1887 roku przez Jana Klamerusa „Sowę”. Muzeum kupiło ją w 1980 roku, kiedy była już rozebrana przez właścicieli, i przeniosło ze wsi w sąsiedztwo dworu.

Do idei parku wracał również Marian Matusiak, założyciel podhalańskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, działającego od 1985 roku. Przygotował koncepcję dla Doliny Porońca. Poświęcił jej pracę dyplomową na studiach podyplomowych z konserwacji zabytków na Politechnice Krakowskiej, pod kierunkiem profesora Wiktora Zina. Dokumentował między innymi młyny, tartaki i kuźnie. Teraz pomysł znów trafił do radnych.

Źródło: opracowanie własne

Autor:

Filip Drożdż

Opracowanie:

Ewelina Kołpak

Komentarze (0)

Brak komentarzy

Zobacz także

                
        Turyści zapłacą więcej w Zakopanem? Miasto chce podnieść opłatę miejscową

                calendar_today
                Dzisiaj            

                                                                                                                Filip                                        Drożdż
                                                                    
            share
        
            search
        
        Zakopane staje w obronie górali. Rada miasta przyjęła specjalną rezolucję

                calendar_today
                Wtorek, 2026.09.08            

                                                                                                                Radio                                        Kraków
                                                                    
            share
        
            search
        
        Woda w Zakopanem może zdrożeć aż o 25 proc. Wszystko przez spór o ujęcia w Tatrach

                calendar_today
                Piątek, 2026.08.28            

                                                                                                                Filip                                        Drożdż
                                                                    
            share
        
            search

Najnowsze

Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy

Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.

Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres [email protected]

Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze

Skansen dla niszczejących chałup? Zakopane wraca do pomysłu sprzed lat

Stare chałupy „umierają stojąc”. Społecznicy chcą je ratować

Na początek dziesięć budynków. Skansen miałby przypominać dawną podhalańską wieś

Bachledzki Wierch czy Zoniówka? Gdzie mógłby powstać skansen

Burmistrz: trzeba chronić nie tylko domy, ale też miejsca, w których stoją

Pomysł wraca od lat 50. Skansen pod Tatrami planowano już kilka razy

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Zobacz także

Turyści zapłacą więcej w Zakopanem? Miasto chce podnieść opłatę miejscową

Zakopane staje w obronie górali. Rada miasta przyjęła specjalną rezolucję

Woda w Zakopanem może zdrożeć aż o 25 proc. Wszystko przez spór o ujęcia w Tatrach

Najnowsze

Gramofon jako prezent pod choinkę – co sprawdzić przed wyborem?

Skansen dla niszczejących chałup? Zakopane wraca do pomysłu sprzed lat

Dlaczego przez tydzień trzymano zmarłą pod respiratorem? Wojewódzki konsultant o sprawie z Miechowa

Cukier miał leczyć i dawać siłę

Pracownicy Grupy Azoty pikietowali w Tarnowie. „To dopiero początek”

Zarzut zabójstwa po strzelaninie w Bukownie. 52-latek przyznał się do winy

O co naprawdę grają kandydaci w Krakowie? „Cele kandydatów mogą być bardzo różne”

Nietypowa kolizja w Oświęcimiu. 82-letni kierowca uderzył w butle z gazem, potem w paczkomat

„Biblioteka na kółkach” wyjechała na ulice Krakowa. Książki czekają na pasażerów tramwaju

Z centrum Krynicy wprost na stok. Ruszyły prace przygotowawcze do budowy kolei gondolowej

„Nikt mi nie będzie mówił, co mam jeść”. Skąd opór wobec diety planetarnej?

Adaś z Racławic cudem przeżył głębokie wychłodzenie. Polscy lekarze zmienili sposób leczenia hipotermii

Żołnierze i wojskowy sprzęt w lasach koło Chrzanowa. To planowane ćwiczenia

Biało w Tatrach. Na Kasprowym Wierchu już 15 cm śniegu

Oszukiwali seniorów na wypadek. Policja zatrzymała 29-letniego „logistyka”

Przyszłość jest dziś! 50. edycja Jazz Juniors

Co mają wspólnego stalinizm w Ukrainie i albański hodżyzm? // Що спільного між сталінізмом в Україні та албанським ходжизмом?

Jedna skóra, kilka chorób? Dlaczego zmiany skórne nie zawsze mają jedną przyczynę

Kraków prof. Agnieszki Chłosty-Sikorskiej - Służba zdrowia - odc. 14 - Szpital Biernackiego. Kiedy szpital zmienił właściciela

Kontakt

12 630 61 01

Wyślij wiadomość

Wyślij opinię