Wskaźnik masy ciała, czyli BMI od wielu lat jest powszechnie używanym narzędziem do oceny, czy nasza masa ciała jest prawidłowa. Ale czy wskaźnik ten… zawsze mówi nam prawdę? Kiedy go stosować, a kiedy wyniki mogą być zakłamane? Sprawdźmy to!
O historii BMI słów kilka
Historia wskaźnika BMI (Body Mass Index) jest ciekawsza, niż mogłoby się wydawać, bo zaczyna się wcale nie w świecie dietetyki czy fitnessu, a… w XIX-wiecznej statystyce.
Wskaźnik BMI został stworzony w latach 30. XIX wieku przez belgijskiego matematyka, statystyka i socjologa Adolphe’a Queteleta. Quetelet nie zajmował się jednak zdrowiem jednostek, a badał cechy dużych populacji, szukając tzw. „człowieka przeciętnego”. Opracował wzór masa ciała (kg) / [wzrost (m)]² jako prosty sposób na porównywanie budowy ciała różnych osób.
W tamtym czasie BMI nie miał służyć diagnozie otyłości u pojedynczych ludzi, a był czysto statystycznym narzędziem do badań populacyjnych.
Przez ponad sto lat wzór Queteleta był mało znany poza środowiskiem naukowym i dopiero w latach 70. XX w. amerykański epidemiolog Ancel Keys przywrócił go do łask. W 1972 roku zaproponował nazwę Body Mass Index i zaproponował stosowanie go w badaniach zdrowotnych.
W latach 80. i 90. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i inne instytucje zdrowotne przyjęły BMI jako standard do klasyfikowania niedowagi, prawidłowej masy, nadwagi i otyłości.
Okazuje się jednak, że wskaźnik ten - choć łatwy w użyciu - nie nadaje się do stosowania przez wszystkich.
Dla kogo NIE JEST kalkulator BMI?
Już na stronie tego kalkulatora BMI (https://centrumrespo.pl/kalkulator-bmi/) czytamy, że nie jest on kierowany do wszystkich.
Które osoby nie powinny go stosować?
- Dzieci
- kobiety w ciąży
- sportowcy
- osoby starsze.
Ale z czego dokładnie to wynika?
Przede wszystkim z faktu, że BMI nie bierze pod uwagę budowy ciała danej osoby, w tym zawartości tkanki tłuszczowej oraz jej umiejscowienia na ciele.
Nie uwzględnia jednak także masy mięśniowej, która jest gęstsza, aniżeli tkanka tłuszczowa. Co oznacza to w praktyce? Fakt, że sportowiec może zostać uznany za osobę otyłą, nawet jeśli ma niski poziom tłuszczu.
Ograniczenie wynika też z tego, że kalkulator BMI nie bierze pod uwagę rozróżnienia ze względu na płeć oraz wiek. Trzeba bowiem pamiętać, że różnice te są znaczące. Dodatkowo wraz z wiekiem tracimy masę mięśniową, co będzie pozostawało niewidoczne w momencie obliczania BMI.
Jak więc widać, ograniczeń jest całkiem sporo. Czy warto więc w ogóle używać wskaźnika BMI?
BMI jako wstęp do diagnostyki
Zaletą tego wskaźnika jest łatwość wyliczenia, a także dostępność darmowych kalkulatorów BMI online. Dzięki temu określenie swojego BMI zajmuje zaledwie kilka sekund i może stanowić wstęp do dalszych analiz. Traktujemy go więc jako punkt wyjścia, a nie jako pełną diagnostykę.
Co więc poza tym?
Warto przede wszystkim sprawdzić obwód talii mówiący, ile tłuszczu gromadzimy w okolicy brzucha. Dlaczego jest to tak ważne? W praktyce to właśnie tłuszcz trzewny jest najgroźniejszy i przyczynia się do zwiększonego ryzyka cukrzycy typu 2, chorób serca i niektórych nowotworów.
Dlatego im większy obwód talii, tym większe prawdopodobieństwo dużej ilości tłuszczu trzewnego, przy czym w tym zakresie istnieją osobne miary dla kobiet i osobne dla mężczyzn.
Do tego warto sprawdzić procent tkanki tłuszczowej, który można zmierzyć np. analizatorem bioimpedancji (BIA), fałdomierzem lub metodami laboratoryjnymi rekomendowanymi przez lekarza, o ile tak pogłębiona diagnostyka jest konieczna.
Wsparcie w diagnostyce to także badania krwi, w tym profil lipidowy, glukoza na czczo oraz CRP.
Wiesz, że potrzebujesz zmiany? Nie czekaj!
W przypadku nadwagi oraz otyłości znacząco wzrasta ryzyko wielu chorób. Dlatego nie warto czekać i należy jak najszybciej podjąć odpowiednie działania. W tym celu należy zgłosić się do dietetyka i/lub lekarza. Pomoc tego ostatniego będzie niezbędna w celu leczenia różnego rodzaju chorób przewlekłych, które mogą utrudniać redukcję niechcianych kilogramów. Lekarz może zarekomendować także farmakoterapię.
Podsumowanie
Jak widać korzystanie z kalkulatora BMI może stanowić przydatne rozwiązanie. Natomiast w celu diagnostyki kluczowe będą też inne mierniki - ich zastosowanie warto omówić z lekarzem i/lub dietetykiem.
