Należał do artystów, którzy potrafili dotrzeć do wrażliwców tego świata, niezależnie od koloru skóry, rasy czy wyznania. Potrafił mówić swoją muzyką do wszystkich, ale sprawiając jednocześnie wrażenie intymnej rozmowy. Umiał przejrzeć się w duszy każdego z nas i zostawić tam swój ślad: tęsknotę, smutek i nostalgię. Astor Piazzolla, argentyński kompozytor, mistrz tang i budowania w nich niezwykłego nastroju, pianista i muzyk grający na bandoneonie, 11 marca obchodził 100. urodziny. I choć kompozytor zmarł blisko 29 lat temu, to wszyscy tego dnia chcieli oddać mu hołd, by pokazać, że jego muzyka żyje i cieszy się coraz większą popularnością.
Tango nazywane smutną myślą, albo rozmową mężczyzny i kobiety swój międzynarodowy sukces zawdzięczało wielu elementom: nie tylko połączeniu latynoskiej duszy, europejskiej elegancji i afrykańskiego rytmu, ale także niezwykłej namiętności, jaka rodziła się między parą tańczącą na parkiecie. Tak rozumiane tango podbiło przedwojenną Europę i Amerykę; tańczone było w wielu zakamarkach świata.
I pewnie nigdy nie trafiłoby do sal koncertowych, gdyby nie Astor Piazzolla. Kompozytor miał odwagę zrobić coś niemożliwego: zabrał tango tradycyjne Argentyńczykom, przerobił, zmienił, dodał niezwykłą instrumentację, nowoczesną harmonię, wypełnił tęsknotą oraz smutkiem i podarował nam jako „tango nuevo”. Na sławę czekał długo, bo choć Europa i Ameryka uważała go za bożyszcze tanga, w Argentynie, jego ojczyźnie, nazywano go niszczycielem tradycji tego gatunku; często po jego koncertach dochodziło nawet do bójek.
Astor Piazzolla skomponował ponad 750 tang, które są nie tylko samodzielnymi utworami, ale także łączą się w cykle, składają się na muzykę koncertową, filmową, teatralną, baletową. Do fascynacji jego tangiem, przyznają się niemal wszyscy, także wielcy soliści klasyki m.in.: skrzypek Gidon Kremer, pianista Emmanuel Ax czy wiolonczelista Yo-Yo Ma. W programach koncertów często znajdujemy: „Historię tanga” – popularny duet na flet i gitarę, Koncert na gitarę i bandoneon czy „Le Grand Tango” na wiolonczelę i fortepian (utwór napisany dla Mścisława Rostropowicza). Na stałe do repertuaru wielu muzyków weszły też cykle „Tango Balet”, „Concierto del Angel” jak również „Tres Piezas para Orquesta de Camera”, a także kilkadziesiąt tang, w różnych aranżacjach.
Fascynacja muzyką Piazzolli w Polsce zaczęła się jeszcze w latach 80. , kiedy do Krakowa zaczęli przyjeżdżać na festiwal gitarowy organizowany przez Czesława Droździewicza argentyńscy muzycy, przebywający przede wszystkim na emigracji w Paryżu. To oni – m.in. Roberto Aussel, Jorge Morel, bracia Assad, Delia Estrada – przywieźli do Polski muzykę Astora Piazzolli. I to oni wykonali ją tutaj po raz pierwszy.
Pamiętam te wykonania. To było objawienie. W tej muzyce było zawarte wszystko to, co my – młodzi adepci muzyki, wtedy jeszcze studenci, uczniowie – czuliśmy, ale nie mówiliśmy o tym głośno. To był przede wszystkim smutek, żal, tęsknota, gniew, ale i nadzieja, że nadejdzie inne jutro, że uda nam się zmienić świat.
Wtedy, blisko 35 lat temu w Polsce, gdy goście festiwalowi zaczęli przysyłać nam nuty – bo przecież w Polsce nic nie było, nut także – zaczęła w Krakowie rozbrzmiewać muzyka Astora Piazzolli. Nikt wówczas nie przypuszczał, że dziś po utwory tego Argentyńczyka będzie sięgał niemal każdy polski instrumentalista, a jego tanga będą wykonywane nawet na klawesynie.
Astor Piazzolla urodził się w Mar de la Plata w Argentynie we włoskiej rodzinie; jego rodzice byli włoskimi emigrantami. Od ojca na 9. urodziny dostał bandoneon. I tak się zaczęło. Kiedy z rodziną przeniósł się do Nowego Jorku, zafascynował się jazzem i poznał Carlosa Gardela. Śpiewak był tak zachwycony Piazzollą, że zaprosił go swojego do zespołu. Jednak ojciec nie zgodził się na to, bo uznał, że 13-letni syn jest zbyt młody by zostać muzykiem. Decyzja ojca ocaliła mu życie; samolot, w którym leciał na koncerty Gardel wraz z zespołem, rozbił się w Kolumbii. Do Argentyny Piazzolla powrócił w 1937, gdzie grał w nocnych klubach, w których nieustannie tańczono tango. Ale dzięki pomocy Artura Rubinsteina mógł uczyć się u Alberta Ginastery.
Trzeba pamiętać, że początki Astora Piazzolli związane były – o czym często opowiadał – z tangiem tradycyjnym. Prawdziwą karierę jako bandoneonista rozpoczął w orkiestrze tanecznej Anibala Troilo. Gra w tym zespole utwierdziła go w przekonaniu, że należy przede wszystkim "wydobyć" bandoneon z klubów tanecznych. Zamiar ten zaczął realizować już w Paryżu, gdzie na początku lat 50. przebywał na stypendium kompozytorskim u nauczycielki niemal wszystkich twórców – Nadii Boulanger. To właśnie słynna Nadia zachęciła go by pisał tanga.
11 marca, Internet wypełnił się muzyką Astora Piazzolli aż po brzegi. Wykonywali ją niemal wszyscy. Dobrze znane tanga brzmiały w rożnych składach; prezentowana była także muzyka symfoniczna. Np. Orkiestra Filharmonii Radia France transmitowała na żywo występ, podczas którego zabrzmiał m.in. Koncert na bandoneon i orkiestrę Piazzolli (dyrygował Leonardo Garcia Alarcon, a jako solista wystąpił Richard Galliano). Program był o tyle ciekawy, że muzykę Piazzolli zestawiono z utworami Nadii Boulanger. Koncert jest dostępny na platformie arte.tv
Krakowskie Forum Kultury na 100. urodziny Piazzolli też przygotowało koncert, w którym udział wzięli najlepsi polscy interpretatorzy muzyki tego twórcy, m.in. Waldemar Malicki (fortepian), Klaudiusz Baran (bandoneon), Paweł Wajrak (skrzypce), Michał Nagy (gitara), Grzegorz Frankowski (kontrabas), a więc Ci, którzy od lat wykonują muzykę tego kompozytora. Koncert, który jest dostępny na kanale YT Krakowskiego Forum Kultury, wysłuchałam z prawdziwą przyjemnością. Zabrzmiały takie utwory Jubilata jak m.in. „Concierto del Angel”, „Michelangelo ‘70”, „Oblivion” czy „Libertango”.
Słuchałam z wielką nostalgią i tęsknotą za czasami, kiedy odkrywałam muzykę tego twórcy. Przypomniałam sobie rok 1989, kiedy miałam w Paryżu spotkać się z Piazzollą – w czym mieli dopomóc argentyńscy muzycy. Niestety, nic z tego nie wyszło. Przypomniałam sobie też jak stałam przed teatrem w Paryżu czekając, że może ktoś odda do kasy najtańszy bilet na operetkę Piazzolli „Maria de Buenos Aires”, bo na ten drogi nie było mnie stać – też się nie udało. Byłam rozczarowana, a jakby tego było mało w ten dzień w Paryżu lało i moje welurowe półbuty, zdobyte cudem w sklepie Chełmek w Krakowie, były totalnie mokre. A potem pamiętam jak dwa a może trzy lata później moja przyjaciółka z Szwajcarii podarowała mi płytę – Piazzollę grającego z Kronos Quartet (Five Tango Sensations). Byłam wtedy najszczęśliwszym człowiekiem na świecie. Mam tę płytę do dziś.
W autobiografii Astor Piazzolla pisał: „Zacząłem zarabiać dobre pieniądze dopiero w wieku sześćdziesięciu lat. (…) Zaryzykowałem dla tego, w co wierzyłem – dla muzyki i dzięki Bogu nigdy nie chodziłem głodny. W historii muzyki jest aż za wiele przykładów wielkich muzyków, którzy żyli i umarli w biedzie. Nawet nie przypuszczali, że któregoś dnia ich dzieła zostaną uznane. Ja doświadczyłem tego za życia”.
Dziś Astor Piazzolla doświadcza nie tylko uznania, ale i powszechnego uwielbienia. Jego muzyka przeszła próbę czasu i pewnie pozostanie z nami na zawsze.
